شامگاه ۲۵ آبان ۱۳۵۸، مهدی بازرگان، نخستوزیر مستعفی دولت موقت، در سخنرانیای در حسینیه ارشاد به تشریح عوامل ناکامی دولتش پرداخت. او در این سخنان، از نقش گروههای چپ در تحولات ماههای نخست انقلاب انتقاد کرد و گفت چپیها نخستین گروهی بودند که خواستار انحلال ارتش شدند. بازرگان همچنین از گسترش اختلافات سیاسی، رقابت گروهها و جایگزینی انتقامجویی به جای اهداف انقلاب سخن گفت.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، شامگاه ۲۵ آبان ۱۳۵۸، دوازده روز پس از استعفای مهدی بازرگان از نخستوزیری، او در حسینیه ارشاد حاضر شد تا در جمعی پرشمار درباره دلایل ناکامی دولت موقت و تحولات ماههای نخست پس از پیروزی انقلاب سخن بگوید. این سخنرانی که با حضور شماری از مقامهای وقت و از طریق تلویزیونهای مداربسته برای جمعیت بیرون از حسینیه نیز پخش میشد، روز بعد در روزنامه «بامداد امروز» انتشار یافت.
بازرگان در این سخنان، اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری را به عنوان «زاد و ولد انقلابی» شناسایی کرد و در عین حال یادآور شد که در روزهای نخست پیروزی انقلاب، خواسته اصلی نیروهای مختلف سیاسی و اجتماعی، وحدت در مبارزه با حکومت پهلوی بود؛ وحدتی که به گفته او زیر رهبری آیتالله خمینی شکل گرفته بود و گروههایی با گرایشهای متفاوت را کنار یکدیگر قرار داده بود.
نخستوزیر مستعفی، یکی از مهمترین مشکلات دولت موقت را افزایش اختلافات و شکلگیری موجی از اتهامزنی، انتقامجویی و برخوردهای سیاسی میدانست. او از تظاهرات ضدحجاب، مطالبات مربوط به خودمختاری استانها، اختلافات مذهبی، درخواست انحلال ارتش، پاکسازی کارمندان و ملی شدن بانکها و صنایع به عنوان بخشی از چالشهایی نام برد که دولت با آنها روبهرو شده بود. از نگاه بازرگان، فضای انقلابی بهتدریج جای خود را به رقابت گروهها برای کسب قدرت و تسویهحسابهای سیاسی داده بود.
او همچنین از عملکرد گروههای چپ، افزایش فعالیتهای مسلحانه و تلاش برخی جریانها برای تأثیرگذاری بر مدیریت کشور انتقاد کرد.«در تمام تظاهرات و راهپیماییها همان چپیهای دوآتشه میگفتند نهضت ما حسینی است، رهبر ما خمینی است، این یک واقعیت بود ولی پس از پیروزی انقلاب دیدیم که هجوم همهجانبهی همهی گروههای چپ به ایران آغاز شد، از اروپای غربی و شرقی از آمریکا و آسیا حرکت به ایران شروع شد مخصوصا چپیها که سالهای سال در غربت بودند و کارهای دیگری میکردند و همه آمدند تا بر سر این خوان یغما، بر سر خوان نعمت سهم و نصیب و بهره و یا غنیمت ببرند. یعنی یک حالت ضد دمکراسی پیدا شد. این چپیها چه مقیم ایران و چه آنها که در دستگاههای دولتی بودند و حتی در مقامهای دولتهای رستاخیزی و جزو مشاوران و راهنمایان تلویزیون و حزب رستاخیز، همه با پوشش افکار مارکسیستی، با پاسپورت بیپاسپورت با شناسنامه، بیشناسنامه، آی با کلاه، آی بیکلاه، اینها آمدند و میان مردم پراکنده شدند ولی عملا نشان داده شد که بعد از رفراندوم نیم درصد هم در میان مردم وجهه ندارند. اینها چون میدانستند که در اقلیت هستند، جوش و خروش انقلابی از خود نشان دادند و گفتند حالا که ما از راه عدد حکومت به دست نمیآوریم بگذارید از راه هوچیگری و اسلحه و تحریک به حق برسیم. این کار اینها باعث شد که رنگ دیگری به چهرهی انقلاب متبرک ایران زده شود. اینها اولین دستهای بودند که دم از انحلال ارتش زدند و گفتند این ارتش امپریالیستی است و همین شعار اینها سرمشق شد برای دیگران ولی ما توانستیم این تخم نفاق را از بین ببریم و ارتش نشان داد که تا چه اندازه مشارکت در انقلاب دارند. کارگران و کارمندان هم که اعتصاب کرده بودند خواستار کسریها و کمبودهایشان شدند بدون اینکه آن کارگر بداند که کارخانهی او در اعتصاب بوده و حالا میخواهد سود سهام او را هم برابر بدهیم. کارمند هم رتبه نگرفته و او هم میخواهد، زیاد هم میخواهد و تند هم میخواهد، و میگفت مردی و ماندی چشمت هم کور باید بیشتر بدهی… شعار اینها این بود که چرا دولت انقلابی عمل نمیکند. این دستپاچگیها بود که چپیها به آنها شعار میدادند و آنها را رو در روی دولت قرار میدادند. همینها میریختند خانهای را به عنوان اینکه مال فرح بوده، مال فلان وزیر بوده میگرفتند. چاپخانهها را میگرفتند و روزنامه راه میانداختند. و روی رقابت با دستهی دیگری شعارهای آنچنان انقلابی میدادند که تمام دستگاههای مملکت ما با شیوههای مارکسیستی باید عمل میکرد. این شده بود وضع مملکت و نتیجه ما دیدیم که همهی گروهها روی این رقابت شروع کردند به مسلح شدن.»
بازرگان در بخش دیگری از سخنانش به نقش روحانیت در ساختار سیاسی پس از انقلاب و ورود گستردهتر آن به عرصه مدیریت پرداخت. او در پایان، کنار ماندن روشنفکران ملی و میهنپرست از تحولات سیاسی را یکی از عوامل تشتت و رکود جامعه دانست و بر ضرورت بازگشت به وحدت در مدیریت کشور تأکید کرد.
متن کامل این گزارش را از اینجا بخوانید.
۲۵۹
کد مطلب 2303447
-
مهندس بازرگان ۲۵ آبان ۵۸: چپیها اولین دستهای بودند که دم از انحلال ارتش زدند
-
دو روایت از خواهرکشی در خرمشهر ۵۴ سال پیش
-
ارنستو چه گوارا در حال آموزش تیراندازی؛ سال ۱۳۴۳ / عکس
-
موشکهای هستهای، عملیات مخفی و اتحاد با تاچر؛ میراث اروپایی رونالد ریگان
-
قدیمیترین کشتیهای غرقشده جهان و سرنخهایی که از گذشته به دست میدهند