حسن قربانی، روزنامهنگار و فعال رسانهای بحران که بیش از چهار دهه در عرصه رسانه فعالیت کرده و نیمی از این مدت را با صداوسیما همکاری داشته است، معتقد است این سازمان برای عبور از وضعیت کنونی به تغییراتی بنیادین در شیوه مدیریت و سیاستگذاری نیاز دارد. او با تأکید بر ضرورت حضور مدیران متخصص و متعهد، میگوید تعهد بهتنهایی برای اداره رسانه ملی کافی نیست و تسلط یک جناح سیاسی و فرهنگی خاص بر ارکان صداوسیما، به منافع ملی آسیب میرساند.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، هفتم مهرماه ۱۴۰۵، دوره پنجساله نخست پیمان جبلی در ریاست سازمان صداوسیما به پایان رسید؛ دورهای که عملکرد این سازمان در آن، از جمله در زمینه سیاستگذاری رسانهای، نحوه مواجهه با جریانهای مختلف فکری و سیاسی، ترکیب مدیران و نیروهای سازمان و میزان اثرگذاری برنامهها، با انتقادها و پرسشهای متعددی همراه بوده است. پایان این دوره، فرصتی برای بازخوانی کارنامه مدیریتی جبلی و بررسی این پرسش است که صداوسیما در پنج سال گذشته چه مسیری را پیموده و برای ادامه فعالیت خود به چه تغییراتی نیاز دارد.
در چنین شرایطی، بحث درباره آینده مدیریت صداوسیما فقط به ماندن یا رفتن یک مدیر محدود نمیشود؛ بلکه این پرسش نیز مطرح است که آیا مشکلات این سازمان با تغییر رئیس آن برطرف خواهد شد یا اصلاح وضعیت، به بازنگری در سیاستها، ساختار اداره و شیوه انتخاب و بهکارگیری نیروها نیاز دارد؟ به همین مناسبت، خبرآنلاین در گفتوگو با حسن قربانی، روزنامهنگار و فعال رسانهای، دیدگاههای او را درباره وضعیت مدیریتی صداوسیما، ضرورت حضور نیروهای متخصص و متعهد، نسبت قانون اساسی با ساختار این سازمان و پیامدهای سیاستزدگی در عملکرد آن جویا شده است.
قربانی در این گفتوگو، انتقادهای خود را از سر دلسوزی و با اتکا به سابقه بیش از چهار دهه فعالیت رسانهای و سالها همکاری با صداوسیما مطرح میکند و معتقد است مسئله این سازمان، فراتر از تغییر مدیران است و به تحولی بنیادین در شیوه اداره آن نیاز دارد.
از انتقاد دلسوزانه تا ضرورت یک انقلاب در شیوه اداره صداوسیما
قربانی با اشاره به اینکه گفتوگو را با مقدمهای مهم آغاز خواهد کرد، گفت: «رهبر شهید انقلاب در دیدار جمعی از دانشجویان مورخ ۱۳۹۷/۰۳/۰۷ در بیاناتشان به نکاتی در خصوص مدیریت صداوسیما اشاره کردند که یادآوری آن خالی از لطف نیست و فیبهاالمراد اگر خوانندگان این گفتوگو و نیز مدیران و دستاندرکاران سازمان صداوسیما آن را به گوش جان بشنوند.»
او در ادامه به بخشی از این بیانات اشاره کرد که در آن چنین آمده است: «… بله، رئیس قوه قضائیه را رهبری میگذارد اما رهبری قوه قضائیه را مدیریت نمیکند و باید بین اینها تفاوت قائل شد. صداوسیما را رهبری مدیریت نمیکند و البته شما بدانید که من در مواجهه با صداوسیما همیشه موضع انتقادی دارم؛ هم در مدیریت فعلی، هم در مدیریتهای قبلی دائماً من انتقاد دارم به چیزهای مختلف؛ از جمله همین چیزهایی که شماها در بیاناتتان گفتید و در ذهن بنده هم هست و انتقاد هم میکنم.»
قربانی در ادامه افزود: «اگرچه ممکن است قیاس معالفارق به نظر بیاید ولی ما نیز بر اساس همین خطمشی انتقادی و دلسوزانه به خود اجازه میدهیم که به طرح انتقاداتمان نسبت به مدیریت صداوسیما، چه در دوران مدیر فعلی و چه در دوران مدیران قبلی، بپردازیم. در نتیجه خواهش من از مدیران و دستاندرکاران صداوسیما این است که این انتقادات را به گوش جان بشنوند، در برابر آن موضعگیری نکنند و خداییناکرده منتقدان را با برچسب «وابسته»، طرد ننمایند. منِ نوعی که به خود اجازه میدهم چنین بگویم چهل و خردهای از عمرم را در حوزه رسانه و نیمی از آن را در زمینه همکاری با صداوسیما پشت سر گذاشتهام. پس تأکید میکنم هر آنچه در ادامه خواهم گفت صرفاً از سر دلسوزی و تپیدن قلبم برای این رسانه است.»
ضرورت حضور افراد متخصص و متعهد در صداوسیما/ تعهد لازم است اما کافی نیست
قربانی در پاسخ به پرسش اصلی، ابتدا به وضعیت کنونی سازمان صداوسیما اشاره کرد و گفت: «در حال حاضر وضعیت سازمان صداوسیما به گونهای است که بیش از هر چیز نیازمند وقوع یک انقلاب به نظر میرسد. درواقع، در نگاهی کلی؛ از زمان بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ و تغییر سازوکار انتصاب مدیر ارشد صداوسیما و در نگاهی جزئی؛ از زمان معرفی علی لاریجانی در ۲۴ بهمن ۱۳۷۲ با عنوان «رئیس سازمان» بهعنوان جایگزین محمد هاشمی با عنوان «مدیرعامل سازمان»، این رسانه روندی را پیموده است که هماکنون نیز ادامه دارد. به گونهای که میتوان گفت سازمان صداوسیما دستکم در ۵ سال اخیر به اوج ندانمکاری و بهکارگیری روشها و شیوههای نادرست رسیده است.»
او با اشاره به لزوم بهکارگیری افراد «متخصص» و «متعهد» با دغدغه بهرهبرداری بهینه از توان سازمان صداوسیما در راستای منافع ملی، ادامه داد: «این اتفاقی است که طی بیش از چهار دهه اخیر یا رخ نداده یا اگر رخ داده است، تنها بر عنصر «تعهد» ـ بهعنوان عنصری لازم اما نه عنصری کافی ـ تأکید شده و «تخصص» و «تعهد» توأمان با یکدیگر، در نظر گرفته نشده است. این در حالی است که سنجش «تعهد» اساساً در حوزه نیتخوانی میگنجد و هیچگاه نمیتوان در خصوص آن اطمینان خاطری صددرصدی حاصل کرد.
توجه داشته باشید که اگر ریاست سازمان صرفاً «متعهد» و نه «متخصص و متعهد» باشد، رفتهرفته کار به جایی خواهد رسید که برای سروسامان دادن اوضاع سازمان نیازمند وقوع انقلاب خواهیم شد. در نتیجه به عقیده من، اصلیترین نکته در حال حاضر تغییر سیاستهای سازمان و انطباق آن با شیوههای روزآمد است. در حالی که سیاستهای سازمان در حال حاضر، چنانچه در ۵ سال گذشته، چندان با این شیوههای روزآمد جفتوجور نبوده است. در نتیجه هماکنون، ما شاهد وقایعی در سازمان صداوسیما هستیم که به عقیده من به منافع ملی آسیب میرساند.»
بازنگری در تعبیر و تفسیر اصول قانون اساسی؛ از اصل ۱۷۵ تا بحث اصل ۴۴
قربانی با اشاره به اینکه برای اصلاح روند کنونی سازمان صداوسیما حتی ممکن است ناگزیر از مراجعه به اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران شویم، از نیاز به بازنگری در تعبیر و تفسیر برخی از این اصول، از جمله اصل ۱۷۵، گفت.
در اصل ۱۷۵ قانون اساسی آمده است: «در صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، آزادی بیان و نشر افکار با رعایت موازین اسلامی و مصالح کشور باید تأمین گردد. نصب و عزل رئیس سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران با مقام رهبری است و شورایی مرکب از نمایندگان رئیسجمهور و رئیس قوه قضائیه و مجلس شورای اسلامی (هر کدام دو نفر) نظارت بر این سازمان خواهند داشت. خطمشی و ترتیب اداره سازمان و نظارت بر آن را قانون معین می کند.»
قربانی در توضیح این اصل گفت: «در این اصل اگرچه «نصب و عزل رئیس سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران با مقام رهبری است» اما «خطمشی و ترتیب اداره سازمان و نظارت بر آن را قانون معین می کند.» در نتیجه به عقیده من، نظر به اینکه رکن اصلی نهاد قانونگذاری در جمهوری اسلامی ایران، مجلس شورای اسلامی است، نمایندگان مجلس میتوانند با ورود به موضوع، تصویب و ابلاغ مصوبههای تازه، روند فعالیت و شیوه اثرگذاری سازمان صداوسیما را بهروزرسانی نمایند.»
در کنار اصل ۱۷۵، اصل ۴۴ قانون اساسی نیز در بحث ساختار رسانهای کشور و انحصار رادیو و تلویزیون اهمیت دارد. شورای نگهبان در نظریه تفسیری دهم مهر ۱۳۷۹، تأسیس و راهاندازی شبکههای خصوصی رادیویی و تلویزیونی را مغایر اصل ۴۴ دانسته است.
در گفتوگوی پیشین خبرآنلاین، حمید ضیاییپرور، روزنامهنگار و دانشآموخته علوم ارتباطات و روزنامهنگاری، با اشاره به همین محدودیت ساختاری پیشنهاد کرده بود اصل ۴۴ با تفسیری تازه و موسع، امکان فعالیت شبکههای خصوصی را برای بخشهای مختلف فراهم کند. این پیشنهاد، دیدگاه ضیاییپرور درباره انحصار رسانهای است و نه موضعی که قربانی در این گفتوگو بهتفصیل درباره آن توضیح داده باشد.
نجات روح سازمان از تسخیر شبح سیاستزدگی/ رهاسازی صداوسیما از سلطه پیروان یک ایدئولوژی خاص
قربانی معتقد است سازمان صداوسیما در حال حاضر تا آنجا گرفتار گونهای از سیاستزدگی است که این وضعیت حتی منافع ملی را تحت تأثیر قرار میدهد. او در توضیح این انتقاد گفت: «سیاستزدگی سازمان صداوسیما در طول ۵ سال اخیر، به حد اعلای خود رسیده است. در حالی که تا پیش از حضور پیمان جبلی، سازمان صداوسیما اگر هم سیاستزده بود، سیاستزدگی آن به این حد مشهود و ملموس نبود.
توجه داشته باشید که مراد من از نقد سیاستزدگی، نقد سیاسی بودن سازمان نیست؛ چراکه بهتبع هر سازمان رسانهای، سازمانی سیاسی هم هست. شبح سیاستزدگی که روح سازمان بهویژه در ۵ سال اخیر به تسخیر آن درآمده است، عبارت از تسلط یک جناح سیاسی و فرهنگی خاص بر کلیه ارکان سازمان است. به گونهای که میتوان گفت متأسفانه مدیریت سازمان در اختیار جناحی سیاسی قرار گرفته که خواسته یا ناخواسته بیش از پیگیری منافع ملی، در پی منافع جناحی خود است.
بر همین اساس، مدیریت سازمان صداوسیما نیز، خواسته یا ناخواسته به اسارت این جریان ایدئولوژیک درآمده و بهتبع تمام تلاش خود را بر انتصاب مهرههایی بهعنوان مدیران میانی سازمان گذاشته است که پرورشیافته و پیرو همان ایدئولوژی جناحی هستند. این مهرهها البته صرفاً شامل مدیران میانی نیستند و این شیوه انتخاب دایرهای گسترده از کارکنان بخشهای مختلف، از تهیهکنندگان تا کارگردانان برنامههای تلویزیونی و از خبرنگاران و مجریان تا گروههای تهیهوتولید اعم از فیلمبردار و صدابردار و… را دربرمیگیرد.
کارکنانی که تلاش میکنند براساس سیاستی که جناح ایدئولوژیک حاکم بر سازمان اعلام میدارد عمل کنند و نه براساس اصول کار حرفهای. در پایان این بخش باید اشاره کنم، سیاستزدگی، چنانچه در سازمان صداوسیما شاهدیم، خواسته یا ناخواسته، آفاتی به همراه میآورد که گریزی از آنها نیست؛ آفاتی از جمله رواج ایدئولوژی تعصبآمیز همراه با فامیلبازی و تسلط روابط بر ضوابط.»
برنامه «سوره» و ماجرای محمود نبویان/ دو نمونه از نشانههای سیاستزدگی در صداوسیما
قربانی برای توضیح آنچه تسخیر روح سازمان صداوسیما به دست شبح سیاستزدگی میخواند، به نمونههایی از برنامهها و اتفاقات این سازمان اشاره کرد.
یکی از این نمونهها، قسمت برنامه «سوره» از شبکه چهار سیما در روز سهشنبه ۲۸ مرداد ۱۴۰۴ با موضوع «بررسی تاریخی اعتماد به دشمن؛ از حکمیت تا ۲۸ مرداد» بود که محمدحسن رجبی دوانی در آن حضور داشت و مسعود دیانی سردبیری و اجرای برنامه را برعهده داشت.
در این برنامه، رجبی دوانی با استفاده از تشبیهات تند تاریخی و با طرح ادعای وجود «بغض» در کلام حسن روحانی، رئیس دولتهای یازدهم و دوازدهم، علیه سپاه پاسداران، او را به «اشعث بن قیس» تشبیه کرد. او همچنین محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه دولتهای یازدهم و دوازدهم، را به «ابوموسی اشعری» مانند کرد و مدعی شد ظریف برخلاف ابوموسی اشعری حاضر به اعتراف به اشتباه نیست.
در این میان، همراهی و تأیید مجری برنامه با این اظهارات و همچنین اختصاص نیافتن زمان برابر برای پاسخگویی اشخاصی که در برنامه مورد انتقاد قرار گرفتند، از جمله مواردی بود که در نقد این قسمت از برنامه «سوره» مطرح شد.
قربانی در ادامه به نمونه دیگری اشاره کرد که روز شنبه ۳۰ خرداد ۱۴۰۵ از شبکه خبر پخش شد و در رسانهها از آن با عنوان «فاش کردن نامههای محرمانه رهبری به تیم مذاکرهکننده از سوی محمود نبویان روی آنتن زنده» یاد شد.
محمود نبویان، نماینده مجلس، در آن روز در گفتوگویی زنده در شبکه خبر حضور یافت و بخشهایی از مکاتبات منتسب به آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، را که به مذاکرات ایران و آمریکا ارتباط داشت، قرائت کرد. پخش این گفتوگو در جریان سخنان او متوقف شد. پس از این اتفاق، روابط عمومی معاونت سیاسی صداوسیما با انتشار اطلاعیهای اعلام کرد اظهارات مطرحشده و اشاره ناقص و مخدوش به اسناد دارای طبقهبندی و مکاتبات مسئولان عالی کشور، مصداق تخلف قانونی و مستوجب پیگرد قضایی است. شبکه خبر نیز از پذیرش استعفای مدیرکل مربوطه و برخوردهای انضباطی در این زمینه خبر داد.
قربانی با استناد به مواردی از این دست، مهمترین نکته را نجات روح سازمان از تسخیر شبح سیاستزدگی و سپردن مسئولیت آن به دست افراد «متخصص و متعهدی» دانست که منافع ملی را بر منافع جناحی ارجح میدانند. به اعتقاد او، اصلاح وضعیت صداوسیما صرفاً با جابهجایی مدیران محقق نمیشود و به بازنگری در سیاستها، ساختار اداره سازمان و شیوه انتخاب و بهکارگیری نیروها نیاز دارد.
۵۹۲۴۲
کد مطلب 2303173
-
قربانی: صداوسیما گرفتار روابط جناحی و فامیلبازی شده است/ ضرورت پایان دادن به انحصار یک جریان فکری
-
پیشنهاد شغلی جیمی کیمل برای ترامپ: در فروشگاه ابزارآلات ساختمانی کار کن
-
سریال «کوچک جنگلی» بهروز افخمی به تلویزیون بازمیگردد
-
انتقاد رضا فیاضی از کمتوجهی به شخصیتهای فرعی در فیلمنامهها
-
«بازدارندگی ناتمام»؛ بررسی راهبرد ایران برای مهار تهدید اسرائیل منتشر شد