رئیسجمهور روسیه در حاشیه نشست اقتصادی آسیا و اقیانوسیه از سرمایهگذاران دعوت کرد تا با بهرهگیری از مشوقهای مالیاتی گسترده، در توسعه مسیر دریایی شمال مشارکت کنند. مسکو امیدوار است با بهرهبرداری از ذوب شدن یخهای قطبی و ناامنی در آبراههای خاورمیانه، این گذرگاه را به یک شاهراه تجاری چهارفصل تبدیل کند. با این حال، کارشناسان حوزه دریانوردی و محیط زیست معتقدند شرایط سخت اقلیمی، هزینههای سنگین و نگرانی از انحصار روسیه مانع از آن میشود که این مسیر به یک گذرگاه تجاری جهانی و پایدار تبدیل شود.
به گزارش خبرآنلاین، الجزیره در گزارشی پیرامون تلاشهای مسکو برای توسعه ترانزیت دریایی نوشت که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه در سخنرانی روز چهارشنبه خود در نشست سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اَپک) در شهر شنژن چین، بسته تشویقی جدیدی را برای جذب سرمایه در مناطق قطبی این کشور معرفی کرد. این بسته شامل معافیتهای مالیاتی بر سود، املاک و زمین، کاهش هزینههای دستمزد و اجارهنامههای ترجیحی میشود. پوتین که پیشتر در ماه سپتامبر نیز در مجمع اقتصادی شرق در ولادیوستوک بر این طرح تاکید کرده بود، ابراز اطمینان کرد که جامعه تجاری اپک از فرصتهای نوظهور در بازار روسیه استقبال خواهد کرد.
مسیر دریایی شمال که حدود ۵ هزار و ۶۰۰ کیلومتر (معادل ۳ هزار و ۴۸۰ مایل) در امتداد سواحل شمالی روسیه از مجمعالجزایر نوایا زملیا در غرب تا تنگه برینگ در شرق امتداد دارد، در حال حاضر تنها چند هفته در سال و همزمان با ذوب یخهای تابستانی قابل کشتیرانی است. بحران خاورمیانه که آبراههای حیاتی مانند تنگه بابالمندب در حاشیه دریای سرخ و تنگه هرمز در خلیج فارس را با اختلال مواجه کرده، شرکتهای کشتیرانی را به یافتن مسیرهای جایگزین ترغیب کرده است. همزمان، تغییرات اقلیمی و کاهش بیسابقه یخهای قطب شمال که طبق دادههای ناسا امسال به پایینترین سطح در تاریخ ثبت ماهوارهای رسیده، امید مسکو و پکن را برای استفاده طولانیتر از این مسیر که چین در ماه اوت آن را «جاده ابریشم یخی» نامید، افزایش داده است.
موانع فنی و تردید کارشناسان درباره توجیه اقتصادی
با وجود خوشبینی کرملین، کارشناسان تاکید دارند که تبدیل قطب شمال به یک مسیر تجاری جهانی بسیار پیچیدهتر از آن چیزی است که به نظر میرسد. آندری تودوروف، پژوهشگر موسسه حقوق دریای هلند در گفتوگو با الجزیره تصریح کرد: «اقلیم خشن، دید کم، بازههای زمانی کوتاه برای دریانوردی و یخهای شناور همچنان موانع جدی در برابر ترافیک تجاری در مقیاس بزرگ باقی خواهند ماند.» او توضیح داد که بهرهبرداری جدی از این مسیر نیازمند سرمایهگذاری سنگین در کشتیهای یخشکن است که در آبهای غیرقطبی کارایی و توجیه اقتصادی ندارند و علاوه بر آن، به کاپیتانها و خدمه بسیار باتجربه نیاز است.

تودوروف پیشبینی میکند که کشتیرانی در این مسیر همچنان بسیار محدود باقی بماند و عمدتاً در خدمت هدف روسیه برای انتقال منابع معدنی استخراجشده از قطب شمال به بازارهای جهانی باشد. از سوی دیگر، کسنیا واکروشوا، مشاور پروژه قطب شمال در مرکز شفافیت زیستمحیطی بلونا در ویلنیوس معتقد است که تحریمهای انرژی اروپا و هدف قرار گرفتن کشتیهای باری در دریای سیاه، انتقال نفت و گاز به بازارهای آسیایی را برای مسکو حیاتی کرده است. او با اشاره به کمبود منابع مالی روسیه برای پیشبرد این پروژه، تاکید کرد که با وجود علاقه پکن به قطب شمال، هیچ بازیگری از جمله چین نمیخواهد در تجارت دریایی خود کاملاً به مسیری وابسته شود که در کنترل انحصاری روسیه قرار دارد.
در مقابل، پاول دیویاتکین، پژوهشگر ارشد موسسه قطب شمال دیدگاه متفاوتی دارد و مطمئن است که شرکای آسیا و اقیانوسیه مانند چین، ژاپن و کره جنوبی به دعوت پوتین برای مشارکت در توسعه این مسیر پاسخ مثبت خواهند داد. با این حال، او نیز هشدار داد که نگرانیهای واقعی از جمله ظرفیت محدود عملیات جستوجو و نجات، خطرات زیستمحیطی ناشی از تردد سنگینتر کشتیها و کشیده شدن پای قطب شمال به تقابلهای ژئوپلیتیکی همچنان پابرجاست.
پیامدهای زیستمحیطی و گسل جدید ژئوپلیتیکی در قطب شمال
گسترش کشتیرانی در اکوسیستم شکننده قطب شمال نگرانیهای جدی زیستمحیطی را نیز به دنبال دارد، زیرا افزایش تردد کشتیها باعث رشد انتشار کربن سیاه، تشدید تغییرات اقلیمی، آلودگی آبها و کاهش تنوع زیستی میشود. بررسی علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۴ در نشریه مدیریت اقیانوس و سواحل نیز تایید کرده است که توسعه کشتیرانی در این منطقه تاثیرات منفی مستقیم بر منابع آبی، کیفیت هوا و حیات وحش دارد.
در کنار چالشهای محیط زیستی، ذوب شدن یخها یک گسل ژئوپلیتیکی تازه میان قدرتهای بزرگ ایجاد کرده است. در حالی که روسیه و چین همکاریهای خود را برای توسعه مسیر دریایی شمال در منطقه اقتصادی روسیه گسترش میدهند، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا بارها تاکید کرده که واشنگتن برای جلوگیری از تسلط مسکو و پکن بر قطب شمال باید کنترل گرینلند را در دست بگیرد. اگرچه تهدیدهای مکرر ترامپ برای تصاحب این قلمرو دانمارکی روابط آمریکا با متحدان اروپایی را متشنج کرده بود، اما واشنگتن، دانمارک و گرینلند در ماه سپتامبر و در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک توافقی امضا کردند که حضور نظامی گستردهتری را برای آمریکا در این جزیره پهناور قطبی فراهم میکند.
کد مطلب 2304656
-
دعوت پوتین برای سرمایهگذاری در مسیر قطب شمال / تحلیلگران شانس تبدیل شدن این مسیر به شاهراه جهانی را اندک میدانند
-
ادامه تلاشها برای باقی ماندن نتانیاهو در قدرت / پیشنهاد لیکود: نتانیاهو دو سال نخستوزیر باشد و سپس رئیس اسرائیل شود
-
اعتراض وزیر خارجه ترکیه به ناتو / فیدان: این ائتلاف نتوانست امنیت ما را در برابر تهدیدهای خاورمیانه تضمین کند
-
سفر مقام دولتی ارشد پاکستان به هند زیر سایه تداوم تنشها میان دو رقیب هستهای
-
قدرت فرسوده و سرگردان آمریکا در خاورمیانه / اندیشکده کارنگی: جنگ ایران برتری واشنگتن را در برابر چین تضعیف کرد