در اول آذر ۱۳۱۴، روزنامه اطلاعات در گزارشی به مناسبت درگذشت حسن پیرنیا، مشیرالدوله، زندگی سیاسی و علمی او را مرور کرد؛ از تحصیل در دانشگاه مسکو و تصدی چندباره ریاست وزرایی و وزارتخانههای مهم تا اصلاح نظام قضایی ایران و نگارش سه جلد «تاریخ ایران باستان». این گزارش همچنین به نقش پیرنیا در حفظ بیطرفی ایران در جنگ جهانی اول میپردازد.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، ساعت هشتونیم شب پنجشنبه ۲۹ آبان ۱۳۱۴، حسن پیرنیا، مشهور به مشیرالدوله، در ۶۳سالگی بر اثر سکته قلبی درگذشت. او از رجال برجسته سیاسی ایران بود که در دوران فعالیت خود چندین بار به مقام رئیسالوزاریی رسید و مسئولیت مناصب عالی کشور را برعهده داشت. پیرنیا پس از کنارهگیری از سیاست نیز فعالیت علمی خود را ادامه داد و با تألیف آثار مختلف، بخش مهمی از عمرش را صرف خدمت به فرهنگ و دانش ایران کرد.
دو روز پس از درگذشت پیرنیا، روزنامه اطلاعات به تاریخ شنبه یکم آذر ۱۳۱۴ در صفحه نخست خود ضمن اعلام خبر درگذشت پیرنیا، در شرححال او نوشت:
حسن پیرنیا فرزند مرحوم میرزا نصراللهخان (مشیرالدوله) صدراعظم ایران [نخستین رئیسالوزاری عصر مشروطه] متولد در ۱۲۵۰ هجری شمسی، تحصیلات مقدماتی خود را در ایران به اتمام رسانده و برای تکمیل تحصیلات خود به مسکو رفته و در مدرسه متوسطه آنجا وارد و دوره تحصیلات متوسطه خود را در آنجا به پایان رسانده و شاگرد اول بودند.
پس از تحصیلات متوسطه و نیل به شهادتنامه آن وارد دانشگاه (اونیورسیته) مسکو شدند و تحصیلات عالی ایشان در این دانشگاه آغاز گردیده و در دانشگاه مزبور نیز شاگرد اول و یکی از شاگردان خوب پروفسور کوروش معروف به شمار رفته و جد و کوشش ایشان موجب شگفتی و تحسین استادان ایشان واقع گردید.

آغاز خدمات دولتی ایشان
مرحوم پیرنیا پس از اتمام تحصیلات خود در دانشگاه مسکو برای خدمت به وطن خویش مراجعت به طهران کردند. در آن موقع مرحوم میرزا نصراللهخان (مشیرالدوله) پدر ایشان وزیر خارجه بود و ایشان به ریاست کابینه وزارت خارجه نصب و ضبط «آرشیو» آن وزارتخانه در زمان ریاست کابینه ایشان به صورت جدید که مرسوم دنیا بود تنظیم گردید و مدتی در آن شغل باقی بودند.

آغاز حیات سیاسی
مرحوم پیرنیا از چندی که در خدمت دولت کار کرد مامور سفارت شاهنشاهی ایران در دربار پترزبورگ شدند – و از اینجا دوره خدمات سیاسی ایشان آغاز میشود.
چه، ماموریت سفارت شاهنشاهی ایران در پترزبورگ و مشاهده حسن انجام وظایف محوله که در عهده ایشان بود، باعث ماموریتهای فوقالعاده دیگر در دربارهای کشورهای اروپا شده و در این ماموریتها شایستگی خود را چنانکه باید به منصه ظهور رساندند به طوری که پس از فوت پدر خود میرزا نصراللهخان مشیرالدوله (که ایشان هم در سن ۶۳ سالگی به همین مرض سکته قلبی فوت کرد) پست وزارت خارجه به ایشان واگذار شد و از پترزبورگ به تهران احضار و وزیر خارجه شد.
بعد از وزارت خارجه به سمت وزیر عدلیه تعیین گردد. در زمان وزارت عدلیه خود عدلیه ایران را دو درجه مطابق سیستم فرانسه اصلاح و قانون اصول محاکمات حقوقی و اصول محاکمات جزائی و قانون مجازات عمومی و ثبت اسناد اختیاری را وضع و دایر کردند.
در مرتبه دوم که به سمت وزیر عدلیه در هیأت دولت انتخاب شدند امتحان از قضات و وکلا را شرط شغل قضاوت و وکالت قرار داده که هنوز هم بعضی تصدیقهای آن روز که درنتیجه امتحان مزبور داده میشد در دست هست.
پس از آن به سمت وزیر معارف تعیین و انتخاب شدند و پس از پست وزارت معارف به مقام ریاست وزرایی با داشتن پست وزارت جنگ نائل گردیدند.
در مرتبه بعد که باز عهدهدار مقام ریاست وزرایی شدند باز هم پست وزارت جنگ را داشتند.
در موقع جنگ بینالمللی [جنگ جهانی اول] به هر ترتیبی بود بیطرفی ایران را حفظ کردند. مرحوم پیرنیا در تمام مدت حیات سیاسی خود همواره وجهه خوب داشته و در مواقع باریک زمامدار امور شده و از خدمت به وطن خود کوتاهی نمیکردند.

حیات علمی
به طوری که متذکر شدیم مرحوم پیرنیا با تحصیلات عالی که در آغاز جوانی کرده و در مدرسه و دانشگاه مسکو شاگرد اول بودند، سرمایه دانش ایشان وافر و صاحب فکر و نظر در مسائل علمی حقوقی و سیاسی و تاریخی بودند.
ایشان زبانهای فرانسه، روسی و عربی را علاوه از زبان فارسی که زبان مادری ایشان بود به طور کامل میدانستند. زبان یونانی قدیم را نیز دانسته و در سن ۵۸ سالگی برای استفاده از تالیفات و تصنیفات آلمانی شخصا به تحصیل زبان آلمانی اشتغال ورزیدند. از تالیفات مشهور ایشان سه جلد «تاریخ ایران باستان» است که از بدو انتشار جلد اول مورد توجه محافل علمی و ادبی گردید و تاریخ ایران از قدیمیترین ازمنه تا زمان پارتها یا اشکانیان در این سه جلد به طور جامع تالیف و بسیاری از حقایق مستور تاریخ ایران را روشن و آشکار ساختهاند. عمر ایشان متاسفانه کفاف نداد که جلد چهارم این سلسله تاریخ را که دوره ساسانیان باشد به اتمام رسانند.
منظور ایشان از تالیف این کتب نشان دادن عظمت ایران بود که خارجیان مستور میداشتند و درحقیقت با تالیفات خود علاوه از آنکه خدمتی به تاریخ باستانی وطن خویش انجام دادند تقویت فوقالعاده از غرور ملی هموطنان خود نموده و یادگار نیکی از خود باقی گذاردند.
مرحوم پیرنیا یکی از رجال وطنپرست و با امتحاناتی که دردورههای خدمات دولتی و سیاسی خود در وطنپرستی دادند، احترام همه را نسبت به خود جلب کردند. همیشه و در این اواخر که مشغول تالیف و افاده و استفاده علمی بودند از خواندن اخبار ترقیات حاصله وطن خویش، عظمت ایران و اقتدار نوینی که حاصل کرده است فوقالعاده لذت برده و در ابراز مسرت بیاختیار بودند.
ایشان مدتی است کسالت پیدا کرده و کسالت ایشان ادامه یافت ولی بهبود یافته بودند و در آخرین مرتبهای که به حضور اعلیحضرت همایون شاهنشاهی تشرف حاصل کرد تا از تفقدات ملوکانه عرض تشکر کند، در مراجعت از حضور اعلیحضرت همایون شاهنشاهی برای کسان خود گفته بود: «ترقیات ایران بیش از این چیزهاست که ما میشنویم و میبینیم.»

منبع عکس: روزنامه اطلاعات، شنبه یکم آذر ۱۳۱۴، ص ۱
نسبت به فوت خود نیز از دو سال پیش اظهار کرده بودند که دو سال دیگر بیشتر زنده نخواهم بود. ۱۵ روز قبل گفته بودند که زمستان امسال را به سر خواهم برد و ده روز پیش گفته بودند خوب است عکسی برداریم که یادگار بماند. عکسی برداشتند و یک روز قبل از فوت ایشان رسید که گراور آن در فوق به نظر خوانندگان میرسد.
بازماندگان فقید سعید مخصوصا آقای حسین پیرنیا (موتمنالملک) و فرزند ایشان آقای داوود پیرنیا را نسبت به این مصیبت وارده تسلیت میدهیم.
۲۵۹
کد مطلب 2304641
-
حسن پیرنیا؛ رئیسالوزاریی که تاریخ ایران باستان را نوشت و در ۵۸ سالگی آموختن زبان آلمانی را آغاز کرد
-
محل آرامگاه امیرکبیر در کربلا مشخص شد + ویدیو
-
عدی و قصی پسران صدام در یک جلسه رسمی؛ دهه ۶۰ / عکس
-
دروازه ناتمام تخت جمشید؛ پروژهای که ۲۳۰۰ سال پیش نیمهکاره ماند
-
سفر مانویت در جاده ابریشم
-
مظفرالدینشاه سوار بر اولین اتومبیل ایران؛ سال ۱۲۷۹ / عکس