یک محقق نوشت، پکن بازار وسیع کشاورزی خود را همچون شمشیر داموکلس بر فراز کشورهای صادرکننده آویزان کرده و با وجود آگاهی از آسیبپذیری، در حال یافتن راههای جدیدی برای نفوذ در بازار جهانی است.
یادداشت مهمان- حسین شیرزاد، تحلیلگر و دکترای توسعه کشاورزی: دولت چین در حال پیشبرد کشاورزی دیجیتال است. طرح اقدام ملی کشاورزی هوشمند برای سالهای ۲۰۲۴-۲۰۲۸ میلادی، نرخ اطلاعاتیسازی تولید کشاورزی را در پایان سال ۲۰۲۶ به بالای ۳۰ درصد و در پایان سال ۲۰۲۸ به بالای ۳۲ درصد هدفگذاری کرده است. در سال ۲۰۱۹، رئیسجمهور این کشور خواستار «امنیت مطلق» در تولید داخلی گندم و برنج شد و سیاست آستانه حداقل سطح زیر کشت کشاورزی چین را تکرار کرد و بر مجازاتهای سختگیرانه برای مقاماتی که در حفظ زمینهای زراعی در حوزههای قضایی خود کوتاهی میکنند، تأکید کرد.
دولت چین همچنین زمینهای سایر صنایع و مشاغل را پس گرفت و به کشاورزی اختصاص داد. چین حتی اولین برنامه آزمایشی خود را برای کشت محصولات اصلی اصلاح ژنتیکی شده در سال ۲۰۲۱ تصویب کرد که نشاندهنده تغییر موضع پکن در مورد این فناوری و تلاش آن برای تسریع بیشتر تولید مواد غذایی داخلی است.
تلاش برای تنوع وارداتی
روی کاغذ، این تلاشهای گسترده نتیجه دادهاند. برای مثال، تولید گوشت گاو، مرغ و… در چین بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ تقریباً ۵۵ درصد افزایش یافته است؛ برای برخی میوهها، این رقم ۲۵۸ درصد و برای لبنیات ۳۴۲ درصد است. چین در مورد ذرت، برنج و گندم تقریباً به خودکفایی رسیده است. در همین حال، سوءتغذیه به طور قابلتوجهی کاهش یافته و از ۱۰ درصد جمعیت در سال ۲۰۰۱ به کمتر از ۳ درصد در سال ۲۰۱۰ رسیده است، که از آن زمان تاکنون در همین سطح باقی مانده است.
پس از جنگ تجاری آمریکا و چین در دوران اول ریاستجمهوری ترامپ، چین به سرعت بخش زیادی از خرید سویای خود را به سمت برزیل، تغییر دادپس از جنگ تجاری ایالات متحده آمریکا و چین در دوران اول ریاستجمهوری دونالد ترامپ، چین به سرعت بخش زیادی از خرید سویای خود از ایالات متحده را به سمت سایر تأمینکنندگان، عمدتاً برزیل، تغییر داد. اما در حالی که این اقدام وابستگی چین به ایالات متحده را کاهش داد، اما این کشور را در معرض خطر شکست احتمالی محصولات کشاورزی یا بیثباتی بازار در برزیل قرار داد که اغلب خشکسالیهایی را تجربه میکند که تولید را مختل خواهد کرد. با وجود تلاشها برای تنوع بخشیدن به واردات و دور شدن از ایالات متحده، امریکا و متحدان ناتو و آسیا-اقیانوسیه آن همچنان ۴۶ درصد از واردات کشاورزی چین را در سال ۲۰۲۳ به خود اختصاص دادهاند.
ناترازی تولید با مصرف
با وجود همه این دستاوردها، تولید با مصرف همگام نبوده و واردات مواد غذایی و کشاورزی به شدت افزایش یافته است. امروزه، چین بزرگترین مصرفکننده گوشت و ماهی در جهان است و بیش از ۳۰ درصد از کل مصرف جهان را مصرف میکند. تا سال ۲۰۲۵، واردات برخی از مرکبات چین ۲۴۳ درصد، واردات گوشت تقریباً ۶۶۹ درصد و واردات لبنیات بیش از ۱۷۵۱ درصد در مقایسه با سال ۲۰۰۰ افزایش یافته است.
بعید است که چین بتواند این شکاف را با تولید داخلی بیشتر پر کند.
چالشهای بلندمدت امنیت غذایی
اگرچه تلاشهای گذشته پکن در کوتاهمدت امنیت غذایی این کشور را بهبود بخشیده است، اما چالشهای بلندمدتی را نیز برای بخش کشاورزی ایجاد کرده است. به عنوان مثال، زمینهای کشاورزی محدود چین به دلیل کشت بیش از حد و استفاده بیش از حد از کودها تخریب شدهاند. در برخی از حاصلخیزترین مناطق چین، کمبود آب و آلودگی آب، کشاورزی را تهدید میکند؛ در مناطق دیگر، بارندگیهای سیلآسا و سیل که به دلیل تغییرات اقلیمی بیشتر شدهاند، محصولات کشاورزی را از بین میبرند.
در مجموع، دانشمندان پیشبینی میکنند که تا سال ۲۰۵۰، از دست دادن زمینهای کشاورزی به دلیل شهرنشینی و تخریب خاک میتواند ظرفیت تولید مواد غذایی چین را تا ۱۸ درصد کاهش دهد. در همین حال، کاهش نیروی کار کشاورزی چین که ناشی از مهاجرت کشاورزان به مراکز شهری و صنعتی است، بهرهوری را نیز کاهش میدهد.
چالش ضایعات مواد غذایی و رویکرد منطقی در حوزه غذا
تغییرات جمعیتی، همراه با هنجارهای اجتماعی چین، به مشکل عظیم ضایعات مواد غذایی در این کشور دامن زده است. امروزه، چین بیش از هر کشور دیگری در جهان مواد غذایی را هدر میدهد؛ حتی پس از آنکه شی جین پینگ چندین کمپین «بشقاب پاک» را راهاندازی کرد و مجلس قانونگذاری چین قانون ضدضایعات مواد غذایی ۲۰۲۱ را تصویب کرد.
بنابراین، چین همچنان به واردات مواد غذایی وابسته خواهد بود، زیرا در سالهای آینده برای مطابقت با تولید و مصرف داخلی تلاش خواهد کرد.
وابستگی مداوم چین به واردات مواد غذایی، به ویژه با توجه به اختلالات اقتصادی جهانی اخیر، احتمالاً برای شی جین پینگ آزاردهنده است. پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، قیمت جهانی مواد غذایی به اوج تاریخی خود رسید و چین به طور موقت از دسترسی به صادرات از اوکراین که در سالهای اخیر یکی از تأمینکنندگان اصلی ذرت به چین بوده است، محروم شد. در همان سال، دسترسی به مواد غذایی در بحبوحه اعتراضات گسترده در چین در مخالفت با سیاستهای سختگیرانه کووید-۱۹ دولت، به نقطه اشتعال تبدیل شد.
در یک نمایش عمومی نادر از نارضایتی، یکی از معترضان بنری را روی پلی در پکن برافراشته بود که روی آن نوشته شده بود: «ما به غذا نیاز داریم، نه آزمایش کووید». شی جین پینگ با درک فوریت سیاسی این مسائل، اصطلاح «امنیت غذایی» را حداقل در ۷۱ نشست عمومی در آن سال – دو برابر ارجاعات سال قبل، از جمله ادعای خود مبنی بر اینکه «امنیت غذایی از اساسیترین منافع کشور است» ذکر کرد.
ذخایر راهبردی و بافرها
جای تعجب ندارد که چین ذخایر ملی عظیمی برای کود، غلات و حتی گوشت دارد. اگرچه جزئیات سیستم ذخایر چین به عنوان یک راز دولتی نگهداری میشود اما طبق برآوردهای وزارت کشاورزی آمریکا، چین بخش قابلتوجهی از غلات را در ذخایر جهانی در اختیار دارد شی جین پینگ، به عنوان بخشی از تأکید گستردهتر بر امنیت اقتصادی و ملی، بارها به بوروکراتهای خود دستور داده است که برای آمادگی در برابر موقعیتهای «وخیم»، «تفکر اصولی» را دنبال کنند. به عنوان مثال، کارشناسان ارتش ایالات متحده ارزیابی کردهاند که رویارویی مستقیم بین چین و کشورهای غربی، جریان تجارت بینالمللی را مختل کرده و مردم چین را مجبور به تغییر الگوهای مصرف مواد غذایی خود خواهد کرد، که میتواند توانایی پکن را در حفظ ثبات داخلی و ادامه یک جنگ طولانی تضعیف کند.
اگر واشنگتن صادرات کشاورزی به چین را محدود کند، ایالات متحده و کشاورزان آن بهای آن را خواهند پرداخت. با این وجود، شی جین پینگ کاملاً از خطرات و پیامدهای سیاسی اختلالات قابل توجه در تأمین مواد غذایی چین آگاه است. بنابراین جای تعجب نیست که چین ذخایر ملی عظیمی برای کود، غلات و حتی گوشت دارد. اگرچه جزئیات سیستم ذخایر چین به عنوان یک راز دولتی نگهداری میشود – و کیفیت ذخایر موضوع بحث است – طبق برآوردهای وزارت کشاورزی ایالات متحده، چین بخش قابلتوجهی از غلات را در ذخایر جهانی در اختیار دارد، از جمله حدود ۴۴ درصد از ذخایر گندم جهانی، ۵۳ درصد از ذخایر برنج جهانی و ۵۹ درصد از ذخایر ذرت جهانی.
پویایی در قدرت فناوری آگروتکنیکال چین
چین اکنون به دنبال ایجاد نوعی کشاورزی فناورانهتر است که قادر به پاسخگویی به تقاضای متغیر غذا و رقابت بینالمللی فزاینده و شدید باشد. این تحول به شدت به نوآوری متکی است. مقامات آنچه را که به عنوان نیروهای مولد جدید کشاورزی توصیف میکنند، برجسته میکنند: توسعه بیوتکنولوژیها، بهبود بذر و ویرایش ژن، مکانیزاسیون هوشمند، استفاده بیشتر از پهپادها و حسگرها، بهرهوری لجستیکی از طریق دادههای دیجیتال و رباتیک.
انتظار میرود کشاورزی، که با ذهنیت مهندسی هدایت میشود، بسیار فناورانه شود و قادر به افزایش بهرهوری باشد و در عین حال محدودیتهای مربوط به کمبود زمین و آب و همچنین پیری جمعیت روستایی را برطرف کند. برای نوآوری در کشاورزی، چین در حال سرمایهگذاری گسترده در علم، تحقیقات زراعی و هوش مصنوعی در مقیاسی است که کمتر کشوری میتواند با آن برابری کند.
یکی از حوزههایی که شایسته توجه بیشتر است، مربوط به رباتهای انساننمایی است که چین در حال طراحی، استقرار است و قصد دارد آنها را در مزارع روستایی، لجستیک شهری، کارخانهها و صنایع فرآوری مواد غذایی بسیج کند. این رباتهای انساننما که قابلیتهای آنها به سرعت در حال پیشرفت است، میتوانند به خوبی به محصولات صادراتی برای کشورهایی که با کمبود نیروی کار کشاورزی و صنعتی مواجه هستند، تبدیل شوند و از اروپا شروع کنندیکی از حوزههایی که شایسته توجه بیشتر است، مربوط به رباتهای انساننمایی است که چین در حال طراحی، استقرار است و قصد دارد آنها را در مزارع روستایی، لجستیک شهری، کارخانهها و صنایع فرآوری مواد غذایی بسیج کند. این رباتهای انساننما که قابلیتهای آنها به سرعت در حال پیشرفت است، میتوانند به خوبی به محصولات صادراتی برای کشورهایی که با کمبود نیروی کار کشاورزی و صنعتی مواجه هستند، تبدیل شوند و از اروپا شروع کنند.
این پویاییها اکنون توسط پانزدهمین برنامه ۵ ساله چین برای دوره ۲۰۲۶-۲۰۳۰ پشتیبانی میشوند، که هدف پکن را برای دستیابی به حاکمیت کامل اقتصادی و تثبیت خود به عنوان یک قدرت تولیدی در بخشهای مختلف، از جمله بخشهایی که در حال حاضر در آنها تسلط دارد و بخشهایی که قصد دارد در آنها تسلط یابد، آشکار میکند. کشاورزی یکی از این بخشها است، با این هدف که آن را به یک قدرت کشاورزی-صنعتی با قابلیت صادرات تبدیل کند.
برنامه پانزدهم، غذا را به عنوان یک مسئله امنیت ملی حفظ میکند و در عین حال آن را به ستونی از نوآوری صنعتی و فناوری و ابزاری برای نفوذ بینالمللی ارتقا میدهد. اما ناتوانی مداوم چین در تولید مواد غذایی مورد نیاز، آسیبپذیریهای وجودی را برای پکن به ارمغان میآورد.
با این حال، به طور متناقضی، پکن راههایی برای بهرهبرداری از نیاز فوقالعاده خود به واردات مواد غذایی به عنوان منبع قدرت در صحنه جهانی پیدا کرده است. با واردات کشاورزی و غذاهای دریایی در مجموع بیش از ۲۰۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵، چین در میان ۳ بازار برتر صادرات کشاورزی برای حداقل ۳۲ اقتصاد قرار داشت. این یک تحول بزرگ نسبت به تنها چند دهه پیش است.
در سال ۲۰۰۵، طبق گزارش Trade Data Monitor، برزیل کمتر از ۸ درصد از محصولات کشاورزی خود را به چین صادر میکرد. تا سال ۲۰۲۵، این رقم ۳۳ درصد شد. به طور مشابه، صادرات کشاورزی استرالیا به چین از ۱۰ درصد در سال ۲۰۰۵ به بیش از دو برابر در سال ۲۰۲۵ به ۲۲ درصد در سال ۲۰۲۵ رسید، در حالی که صادرات مواد غذایی تایلند به چین در یک بازه زمانی حتی کوتاهتر، بیش از دو برابر شد و از ۹ درصد در سال ۲۰۱۰ به ۲۴ درصد در سال ۲۰۲۵ رسید.
فرصت فشار بر رقبای
پکن به طور قابلتوجهی در مسیر کشاورزی خود ثابت قدم مانده است چنانکه کشاورزی برای این کشور حیاتی، در سطح جهانی ضروری و برای شکلدهی به روابط بینالمللی استراتژیک است. همچنین شایان ذکر است که چین در حال صنعتیسازی تلاشهای خود برای کربنزدایی و کسب جایگاه فزاینده در تعاملات اقلیمی است، در زمانی که سایر کشورها در حفظ سرعت سرمایهگذاری مورد نیاز تردید دارند یا برای آن تلاش میکنند. یکی از پیامدهای آن، نفوذ فزاینده در حوزه هنجاری است، حوزه کلیدی دیگری که پکن در آن کاملاً سیاست قدرت را پذیرفته است، از جمله در رابطه با مهندسی زمین با هدف تسلط بر ناملایمات اقلیمی… از سال ۲۰۲۰ چین به وضوح در همه جبههها فعال است! این جاهطلبی کشاورزی را در کنار کاهش جمعیت چین پیش ببرید و تعادل غذایی میتواند به تدریج تا سال ۲۰۵۰ متعادل شود و مازاد تولید داخلی بیشتری را ایجاد کند که قادر به پاسخگویی به تقاضای خارجی باشد. در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، در پاسخ به تحقیقات استرالیا در مورد ریشههای کووید-۱۹ و سابقه حقوق بشر چین، این کشور خرید گوشت، غلات، غذاهای دریایی و سایر محصولات استرالیایی را محدود کرد و بیش از ۴ میلیارد دلار از صادرات را تحتتأثیر قرار داد
پکن با سوءاستفاده از اهمیت خود برای کشورهای تولیدکننده مواد غذایی، فرصتهای فزایندهای برای فشار بر رقبای خود یافته است. طبق تحلیل مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، پکن از سال ۲۰۱۰ تاکنون ۲۶ بار محدودیتهای تجاری اجباری کشاورزی اعمال کرده است، از جمله ۵ مورد تنها در سال ۲۰۲۵ بود. این اقدامات اغلب پاسخی به توهینهای ژئوپلیتیکی است که سیاستگذاران چینی تلاش میکنند کشور هدف را برای لغو یک تصمیم سیاسی خاص تحت فشار قرار دهند یا سایر کشورها را از انجام همین کار بازدارند.
پکن علاوهبر استفاده از این اقدامات علیه کانادا و ایالات متحده، اتحادیه اروپا را نیز هدف قرار داده است که از سال ۲۰۲۴ به دلیل اعمال عوارض ضد دامپینگ بر خودروهای برقی چینی، نزدیک به ۴ میلیارد دلار از صادرات گوشت، لبنیات و… خود را از دست داده است.
استرالیا یکی دیگر از اهداف است. در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، در پاسخ به تحقیقات استرالیا در مورد ریشههای کووید-۱۹ و سابقه حقوق بشر چین، این کشور خرید گوشت، غلات، غذاهای دریایی و سایر محصولات استرالیایی را محدود کرد و بیش از ۴ میلیارد دلار از صادرات را تحتتأثیر قرار داد. مقامات چینی آشکارا از این تاکتیک استفاده کردند. وقتی از سخنگوی وزارت امور خارجه چین در مورد کاهش صادرات کشاورزی استرالیا به چین سوال شد، او پاسخ داد: «ما به هیچ کشوری اجازه نمیدهیم که هم از تجارت با چین سود ببرد و هم بیاساس چین را متهم و بدنام کند».
یافتن راهکارهای جدید
پکن احتمالاً همچنان بازار وسیع کشاورزی خود را به عنوان شمشیر داموکلس بر فراز کشورهای صادرکننده محصولات کشاورزی آویزان خواهد کرد. اما با آگاهی از آسیبپذیریها و وابستگی خود به کشورهای خارجی، به نظر میرسد که در حال یافتن راههای جدیدی برای کسب نفوذ در بازار جهانی کشاورزی است. به عنوان مثال، وزارت کشاورزی و امور روستایی چین، بذرها را «تراشههای» کشاورزی مینامد؛ یعنی فناوری بنیادی برای سایر تولیدات کشاورزی. در سال ۲۰۱۹، چین در درخواستها برای تمام اختراعات بینالمللی – بسیاری از اختراعات کشاورزی با استفاده از بیوتکنولوژی پیشرفته – از ایالات متحده و اتحادیه اروپا پیشی گرفت و به بزرگترین تأمینکننده مالی تحقیقات و توسعه کشاورزی در سطح جهان تبدیل شد
پکن فراتر از خرید Syngenta، سرمایهگذاری در فناوریهای پیشرفته اصلاح ژنتیکی بذر، از جمله فناوریهای اصلاح ژنتیکی شده توسط هوش مصنوعی را افزایش داده است. در سال ۲۰۱۹، چین در درخواستها برای تمام اختراعات بینالمللی – بسیاری از اختراعات کشاورزی با استفاده از بیوتکنولوژی پیشرفته – از ایالات متحده و اتحادیه اروپا پیشی گرفت و به بزرگترین تأمینکننده مالی تحقیقات و توسعه کشاورزی در سطح جهان تبدیل شده است.
تا سال ۲۰۲۲، چین اولین نسل از بذرهای ذرت بیوتکنولوژی خود را تجاریسازی کرد و عملکرد ذرت را ۱۰ درصد افزایش داد. واردات ذرت چین از ۲۳ میلیون تن در سال ۲۰۲۳ به ۶ میلیون تن تنها دو سال بعد کاهش یافت. تا پایان سال ۲۰۲۵، سینجنتا ۱۱۱ ویژگی جدید برای بذر ایجاد کرده بود که از آن زمان تاکنون، نهادهای نظارتی چین استفاده تجاری بیشتر آنها را تأیید کردهاند.
نهاده دامی و سیاستهای دولت چین
آمریکا در سال ۲۰۲۶ پذیرفت که پکن همچنان از بخش کشاورزی خود برای نفوذ ژئوپلیتیکی استفاده کند، چه از طریق محدود کردن واردات مواد غذایی، چه از طریق محدود کردن صادرات کالاهای منتخب. از آنجایی که پکن به دنبال بهرهبرداری از تمام راههای ممکن برای اعمال نفوذ ژئوپلیتیکی علیه واشنگتن است، صادرات و واردات مواد غذایی میتواند به یک نقطه فشار حادتر در روابط دو کشور تبدیل شود چین همچنین برای تسلط بر تولید ویتامینها و اسیدهای آمینه ضروری برای خوراک دام تلاش کرده است. چین در حال حاضر بین ۸۰ تا ۱۰۰ درصد برخی از نهادههای خوراک دام و طیور را تولید میکند و این امر صنعت خوراک دام ایالات متحده را به این نتیجه رسانده است که «وابستگی شدید به واردات از تعداد محدودی از منابع، آسیبپذیری تولید خوراک دام ایالات متحده را در برابر اختلالات زنجیره تأمین جهانی برجسته میکند.»
تسلط چین بر صنعتی که برای تولید دام ایالات متحده حیاتی است، به عنوان یک وزنه تعادل بالقوه در برابر تهدید محدود شدن صادرات مواد غذایی ایالات متحده به چین عمل میکند.
تصمیم ایالات متحده در این راستا میتواند با تصمیم پکن برای انجام همین کار روبهرو شود و به اقتصاد کشاورزی ایالات متحده و مصرفکنندگان به طور یکسان آسیب برساند. چینی که صادرکننده خالص کالاهای منتخب اما حیاتی است، میتواند نوع جدیدی از چالش را در بازار جهانی کشاورزی ایجاد کند. پکن بر کشورهایی که به واردات و همچنین صادرات کلیدی آن وابسته هستند، تسلط خواهد داشت.
ایالات متحده در سال ۲۰۲۶ پذیرفت که پکن همچنان از بخش کشاورزی خود برای نفوذ ژئوپلیتیکی استفاده کند، چه از طریق محدود کردن واردات مواد غذایی، چه از طریق محدود کردن صادرات کالاهای منتخب یا هر دو. از آنجایی که پکن به دنبال بهرهبرداری از تمام راههای ممکن برای اعمال نفوذ ژئوپلیتیکی علیه واشنگتن است، صادرات و واردات مواد غذایی میتواند به یک نقطه فشار حادتر در روابط ایالات متحده و چین تبدیل شود و پکن ناامنی غذایی خود را به اهرم ژئوپلیتیکی تبدیل کند.
کد مطلب 7011587
فاطمه امیر احمدی
-
ایران آماده ایفای نقش هاب منطقهای کشاورزی تابآور است
-
بحران «دروازه اشکها» تهدیدی برای پیوند غذا و انرژی
-
ضرورت گذر از پژوهش برای مقاله به «پژوهش اثربخش در عرصه»
-
همکاری ایران و چین در بخش کشاورزی گسترش مییابد
-
گزارههایی از عنصر دیپلماسی فعال در تضادهای درونی امنیت غذایی چین
-
«کتابداران» معماران فرهنگ مطالعه و روایتگران دانایی
-
قرار دوباره لرستان با کتاب؛ از شور نمایشگاه تا برنامههای فرهنگی
-
هزینه خدمات درمانی حج نصف شد؛ مذاکره با شرکتهای سعودی ادامه دارد
-
آرایش نظمهای جدید؛ توافقنامههای آبراهام و مکه چه جایگاهی دارند؟
-
تداوم وزش بادهای نسبتاً شدید شمال غربی در خلیج فارس؛ هشدار به شناورها
-
عسگری: ۳۹۶ واحد زمین مسکونی در استان مرکزی واگذار شد
-
۴۹ دستگاه رمزارز غیر مجاز در برازجان کشف شد
-
نان عشایر دشتستان در انتظار تأمین آرد؛ گره سهمیه باز شود
-
وزیر راه دستور تسریع در راهاندازی فرودگاه بیشهکلا را صادر کرد
-
استاندار حضرموت: نیروهای یمنی تنها مزدوران سعودی را هدف قرار میدهند
-
تالش در محاصره باران؛ معابر شهری زیر آب رفتند
-
آیتالله کاظمی: وحدت ملی باید حول محور گفتمان امام شکل گیرد
-
لیگ برتر فوتسال- دائم پناه مشهد و گهرزمین سیرجان
-
لنگرود در شب ۲۶۰؛ خروش مردم برای انتقام و دفاع از وطن
-
۲۶۰ شب ایستادگی؛ عهد ناگسستنی رشتیها با ایران
-
دویست و شصتمین حضور مردم آستانه در تجمعات
-
تجمعات شبانه رودسر به ایستگاه ۲۶۰ رسید
-
انهدام تیم تروریستی پژاک در مرزهای غربی کشور
-
لزوم نظارت بر توزیع و تأمین کالاهای اساسی در لرستان
-
بارش سنگین و شدید باران در مازندران
-
روزنامههای ورزشی دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵
- هدایای تبلیغاتی تهران سارنگ
- امداد خودرو
- لاین نوری
- خرید طلای آب شده
- شماتیک برد موبایل
- نظافت و آشپزی در منزل
- جواهری جواد
- خرید دوچرخه برقی
- قیمت ایمپلنت
- تشک مواج سلولی
- قیمت میلگرد سیادن ابهر
- تلفن گویا و سانترال ابری
- وکیل آنلاین
- تور کربلا هوایی
- گرمی، پلتفرم سرمایهگذاری فلزات گرانبها
- ایمپلنت اصفهان
- خرید اپل ایدی
- کلینیک ترک اعتیاد تهران
- دوربین مداربسته
- جراح بینی تهران
- جراح بینی در تهران
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه

