سه رئیسجمهوری، سه قدرت هستهای، یک استقبال تاریخی و انبوهی از دوربینها؛ نشست شنژن قرار بود نقطه عطفی در مناسبات جهانی باشد، اما فعلاً از پایان جنگها، توافق هستهای و تقسیم قدرت خبری نیست. ظاهراً سهم جهان از این دیدار فعلاً همان عکس یادگاری سه رهبر است!
خبرآنلاین- زهره نوروزپور: امروز چشم جهانیان به نقطهای در شرقیترین بخش کره زمین دوخته شده است؛ جایی که رئیسجمهوری از غربیترین نقطه زمین به آنجا آمده تا درباره ترتیبات نظم جهان، به زعم خودشان، گفتوگو کنند.
رئیسجمهوری که با توجه به سابقه او در مدیریت فدرال آمریکا و صحنه جهانی، تاکنون جز خروج از پیمانها، عهدنامهها، نقض توافقها و خروج از سازمانهای بینالمللی، پروندهای از وفاداری و تعهد، حتی به کشورهای دوست، از خود به جا نگذاشته است. رئیسجمهوری که در میانه دو دور مذاکره به ایران حمله کرد. رئیسجمهوری که امروز میخواهد درباره تسلیحات هستهای با دو کشور چین و روسیه گفتوگو کند؛ آن هم در حالی که خود در دوره اول ریاستجمهوریاش از معاهده تسلیحاتی آمریکا با روسیه خارج شد و اروپا را درگیر یک تهدید هستهای تمامعیار کرد؛ بهطوریکه حالا دولتهای انگلیس، فرانسه و دیگر کشورهای اروپایی در حال آموزش و آمادهباش برای حملات احتمالی هستهای به شهروندانشان هستند.
طنز ماجرا این است که این کنفرانس را به یالتا نیز تشبیه کردهاند. شاید این نشست از برخی جهات شبیه یالتا باشد، اما نه با رئیسجمهوری به نام دونالد ترامپ! نشست یالتا به جنگ خاتمه داد اما این نشست قرار نیست به جنگ با ایران خاتمه دهد. قرار نیست به جنگ با اوکراین خاتمه دهد و قرار نیست وضعیت تایوان مشخص شود. چرا که رهبران فعلی جهان با رهبران دوران جنگ جهانی دوم زمین تا آسمان متفاوت شدهاند. بله جنگ جهانی دوم با همه زشتیهایش اینگونه گذشت که آنها توانستند به جنگ پایان دهند و سازمانی به نام سازمان ملل را در ادامه گفتگوها تشکیل دهند.
اینگونه گذشت که مثل امروز قدرتهای منطقهای به مانند امروز شکل نگرفته بود. منطقه ما تحت سیطره سایکس پیکو بود و فلسطین نیز دوپاره و اشغال شد. و کسی نبود که آن را به صورت آنلاین به مردم دنیا مخابره کند. اما امروز عصر قدرتهای منطقه ای است که هرکدام با این سه رهبر یا تضاد منافع دارند یا اشتراک منافع یا اصلا منافعی ندارند دشمن خونی یکدیگرند مثل ایران و امریکا. و کمتر سیاستی دیده میشود که مانند شی، ترامپ را به آغوش بکشد و خنجرش در جیبش باشد.
سیاستی بی نظیر که وام گرفته از سن تزو فقید است. و انسوی میز مردی از سرزمینهای یخی با سیاست کلیسای ارتدوکس و ماکیاولی نشسته است و به اروپاییها این سیاست که مهد آن بوده است یادآوری میکند. و در سوی دیگر میز خبری از روزولت نیست. مردی نشسته است که هیچ گونه شباهتی به رئیس جمهور یک کشور ابرقدرت ندارد مردی که به او لقب مرد دیوانه داده اند و با سیاست اوانجلیکایی و اخرالزمانی برای دنیا در حال تصمیم گیری است که این نیز خود طنزی دیگر است.

اما امروز در این جنگ روایتها در هیاهوی عکاسان خبری و تصاویر ماهورهای کار قدرتمندان سختتر و فرسایندهتر از گذشته پیش میرود چون مهمترین نکته در عصر حاضر این است که آنها باید به مردمانمان خود جواب پس بدهند، مردم حال میبیینند، اما در قدیم نمیدیدند. این مهمترین تفاوت با روزی است که در تهران در سفارت روسیه سه ابرقدرت کنار هم نشستند. در تاریخی که بااینکه رضا شاه اعلام بیطریف در جنگ کرده بود اما مردم ایران در قحطی گسترده از جنگ به سر میبردند و نکته غمانگیز داستان این است که تلفات ایران در جنگ اگر بیشتر نبود کمتر از کشورهای اروپای تحت حمله نبود. حالا امروز ایران ما نیز با گذار از دو جنگ با دو ارتش قدرتمند و زیر سایه جنگ سوم، بازهم بر سر میز ننشسته است بلکه در منوی میز است و آنکه در منو نباشد…
البته اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه کشورمان پیشتر در واکنش به نشست سهجانبه ترامپ، پوتین و شی جینپینگ، با لحنی انتقادی به این مسئله اشاره کرده بود که سه قدرت جهانی قرار است درباره مسائل مربوط به یک قدرت دیگر، یعنی ایران، گفتوگو کنند. او در عین حال تأکید کرد که تهران در تماس مستمر با پکن و مسکو قرار دارد و مواضع ایران برای دو کشور روشن است.
به گزارش خبرآنلاین، البته بقائی بیراه هم نگفته است چراکه کمتر کشوری میتواند تا این لحظه مقابل این جنگ اقتصادی و نظامی سهمگین تاب آوری داشته باشد. همانگونه که این مردم در جنگ جهانی دوم در قحطی را دوام آوردند.
این اظهارنظر بقائی، فارغ از نتیجه گفتوگوهای شنژن، یک نگرانی مهم دیگر را برجسته میکند: اینکه آیا قرار است قدرتهای بزرگ درباره امنیت و آینده کشورهایی تصمیم بگیرند که خودشان در این مذاکرات حضور ندارند؟ آیا قرار است توافقی بر سر ایران صورت بگیرد؟ سهم کیک ایران نصیب کدام کشور خواهد شد؟

با همه این احوال نشست شنژن به لطف رسانهها تاکنون حواشیاش بیشتر از متن آن بوده است. به نظر میرسد این نشست خروجی خاصی برای جهان به همراه نداشته باشد البته بازهم به زعم رسانهها چراکه در نهایت ما هیچگاه نخواهیم فهمید که پشت درهای بسته چه گفته و چه شنیده شده است. بااینحال فقط رسانههای جهان، از جمله در ایران که امروز چشم به این نشست دوختهاند، بیشتر محو تماشای استقبال شی جینپینگ از دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، شدهاند؛ استقبالی که گفته میشود آخرین نمونه مشابه آن زمانی اتفاق افتاد که مائو به استقبال خروشچف، رهبر وقت شوروی، رفت.
با این تفاسیر و مقدمه از این نشست چه انتظاری داشته باشیم؟
شنژن؛ توافقی در کار نیست، دستکم فعلاً!
اما آنچه امروز در شنژن گذشت، تا حد زیادی نشان میدهد که چرا نباید انتظار یک توافق بزرگ را از این نشست داشت. بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، گفتوگوی سهجانبه ترامپ، پوتین و شی جینپینگ کمی بیش از یک ساعت طول کشید؛ زمانی که برای حل اختلافات عمیق سه قدرت، بهویژه در موضوعاتی مانند جنگ ایران، اوکراین و تسلیحات هستهای، چندان قابل توجه نیست.
با این حال، هر سه رهبر تلاش کردند از این دیدار تصویری تاریخی بسازند. ترامپ گفت که سه کشور در موقعیتی منحصربهفرد برای کاهش تسلیحات هستهای جهان قرار دارند. شی جینپینگ نیز بر ضرورت گفتوگوهای منظم میان قدرتهای بزرگ، ایجاد سازوکارهای ارتباطی برای جلوگیری از بحران و کنار گذاشتن ذهنیت جنگ سرد تأکید کرد. پوتین هم از مسئولیت مشترک سه کشور برای حفظ صلح و امنیت بینالمللی سخن گفت.
این جملات در ظاهر امیدوارکنندهاند، اما مسئله اینجاست که هنوز هیچ نشانهای از توافق مشخص و الزامآور در این حوزهها دیده نمیشود. در واقع، آنچه از اظهارات اولیه رهبران میتوان دریافت، بیشتر توافق بر سر ضرورت ادامه گفتوگوهاست تا توافق بر سر چگونگی حل بحرانها.
حتی ژاننوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، نیز در واکنش به این نشست با بدبینی گفت که این سه رهبر در مسائل بنیادین با یکدیگر اختلاف دارند و نمیتوان انتظار توافقی جدی از آنها داشت. او حتی اهمیت تصویر مشترک سه رهبر را زیر سؤال برد و یادآوری کرد که اتحادیه اروپا نیز یکی از قدرتهای بزرگ جهان است و نمیتوان آن را از معادلات کنار گذاشت.
این واکنش اروپاییها اتفاقاً یک نکته مهم را روشن میکند؛ جهان فقط به سه بازیگر خلاصه نمیشود. اروپا، هند، ژاپن و قدرتهای منطقهای نیز هر کدام منافعی دارند که نمیتوان آنها را با یک نشست سهجانبه نادیده گرفت.

پرونده هستهای؛ ترامپ دنبال چه چیزی است؟
یکی از اصلیترین محورهای مورد نظر ترامپ در این نشست، کنترل تسلیحات هستهای است. موضوعی که با پایان اعتبار معاهده استارت نو میان آمریکا و روسیه در فوریه امسال اهمیت بیشتری پیدا کرده است. ترامپ میخواهد چین نیز در ترتیبات جدید کنترل تسلیحات حضور داشته باشد؛ اما پکن هنوز دلیلی نمیبیند که در شرایط فعلی خود را به محدودیتهایی مشابه واشنگتن و مسکو متعهد کند.
در حقیقت، ترامپ میخواهد از این نشست آغاز یک مسیر تازه در کنترل تسلیحات هستهای را به نام خود ثبت کند، اما پوتین و شی هر کدام محاسبات خود را دارند. برای روسیه، موضوع فقط تعداد کلاهکهای هستهای نیست؛ بلکه جایگاه نظامی و امنیتی این کشور در برابر آمریکا و ناتو نیز مطرح است. برای چین هم مسئله اصلی حفظ آزادی عمل در شرایطی است که هنوز زرادخانه هستهایاش با دو رقیب دیگر قابل مقایسه نیست.
بنابراین، اگر قرار باشد امروز تنها یک نتیجه از این بخش مذاکرات بگیریم، آن نتیجه احتمالاً توافق بر سر ادامه گفتوگوهاست، نه خلع سلاح هستهای. بهخصوص آنکه هیچیک از این سه کشور حاضر نیست بدون دریافت امتیاز متقابل، ابزار اصلی بازدارندگی نظامی خود را محدود کند.

ایران و تنگه هرمز؛ نقطه اشتراک یا میدان اختلاف؟
اما برای ایران، شاید مهمترین بخش این نشست همان موضوعی باشد که ترامپ در اظهاراتش به آن اشاره کرد: تنگه هرمز و پرونده هستهای ایران.
رئیسجمهوری آمریکا در حاشیه این دیدار گفت واشنگتن و پکن هر دو در باز ماندن مسیر انتقال انرژی از تنگه هرمز و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای منافع مشترکی دارند. این اظهارنظر از آن جهت اهمیت دارد که نشان میدهد ترامپ تلاش میکند موضوع ایران را در چارچوب منافع مشترک آمریکا و چین تعریف کند.
اما آیا واقعاً این دو کشور درباره چگونگی مواجهه با ایران همنظر هستند؟ پاسخ منفی است. اشتراک منافع در امنیت انرژی الزاماً به معنای توافق بر سر روش برخورد با ایران نیست. چین ممکن است خواهان بازگشت امنیت به مسیرهای کشتیرانی و جلوگیری از اختلال در بازار انرژی باشد، اما این به معنای همراهی پکن با سیاست فشار حداکثری واشنگتن یا پذیرش هرگونه اقدام نظامی علیه تهران نیست.
در سوی دیگر، روسیه نیز اگرچه در موضوعات مختلف با ایران همکاری داشته، اما در نهایت سیاست خارجی خود را بر اساس منافع ملی و موازنه قدرت تنظیم میکند. بنابراین، نباید از روابط تهران با مسکو و پکن انتظار یک تعهد بیقیدوشرط داشت.
به همین دلیل، اظهارات ترامپ درباره منافع مشترک آمریکا و چین در تنگه هرمز را باید جدی گرفت، اما نباید آن را به معنای توافق دو کشور علیه ایران تعبیر کرد. مسئله مهمتر این است که ایران در این معادله چگونه میتواند از موقعیت ژئوپلیتیکی و اهمیت راهبردی خود برای تأمین منافعش استفاده کند. که بالاتر به واکنش بقائی اشاره کردیم که او در پاسخ به خبرنگاران گفت که دو کشور روسیه و چین در جریان مواضع ایران هستند.
پوتین و اوکراین؛ معاملهای که هنوز روی میز است
در موضوع اوکراین نیز وضعیت چندان متفاوت نیست. پوتین پس از نشست اعلام کرد که در دیدارهای دوجانبه خود با ترامپ و شی جینپینگ درباره جنگ اوکراین گفتوگو کرده است. این مسئله نشان میدهد که پرونده اوکراین همچنان برای مسکو اهمیت محوری دارد، اما به نظر میرسد پکن تمایل ندارد بهطور مستقیم درگیر ترتیباتی شود که ماهیتاً به امنیت اروپا مربوط است.
برای ترامپ نیز پایان جنگ اوکراین میتواند یک دستاورد سیاسی باشد؛ اما فاصله میان خواسته واشنگتن، مطالبات مسکو و موضع کییف همچنان پابرجاست. از همین رو، حتی اگر در حاشیه نشست شنژن گفتوگوهایی درباره اوکراین انجام شده باشد، نمیتوان آن را نشانه نزدیک شدن به توافق نهایی دانست.
نکته مهمتر این است که در تمام این معادلات، کشورهای غایب همچنان نگران پیامد تصمیمهای قدرتهای بزرگ هستند. اوکراین نمیخواهد سرنوشتش بدون حضور خودش تعیین شود، اروپا نگران معامله احتمالی واشنگتن و مسکو است و ایران نیز با همین نگرانی به تحولات شنژن نگاه میکند.

سه رهبر، یک عکس تاریخی و هیچ توافق تاریخی!
در نهایت، باید پرسید این نشست چه چیزی را تغییر داد؟ آیا سه قدرت توانستند بر سر کاهش تسلیحات هستهای به توافق برسند؟ آیا قرار است جنگ ایران یا اوکراین پایان یابد؟ آیا اختلافات تجاری و امنیتی آمریکا و چین کاهش پیدا کرده است؟تا این لحظه، پاسخ روشنی برای هیچکدام از این پرسشها وجود ندارد.
آسوشیتدپرس در گزارش ۱۹ نوامبر خود، به نقل از داریل کیمبال، مدیر اجرایی انجمن کنترل تسلیحات آمریکا، نوشته است که جهان به چیزی فراتر از نمایش دیپلماتیک و فرصتهای عکاسی میان ترامپ، پوتین و شی جینپینگ نیاز دارد. به اعتقاد او، یک نشست بهتنهایی نمیتواند به پیشرفت چشمگیری در کاهش تسلیحات هستهای منجر شود.
این ارزیابی در تحلیل رویترز نیز به شکل دیگری تکرار شده است. کریگ سینگلتون، از بنیاد دفاع از دموکراسیها، معتقد است سه رهبر دلایل زیادی برای نمایش روابط دوستانه و حضور مشترک در برابر دوربینها دارند، اما دلایل بسیار کمتری برای توافق بر سر مسائل واقعی دارند. او میگوید یک عکس مشترک میتواند برای هر سه رهبر مفید باشد، اما رسیدن به توافق بر سر دستور کار مذاکرات بسیار دشوارتر است.
رایان هاس از مؤسسه بروکینگز در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه اشاره کرده، چینیها تلاش میکنند تمام جزئیات نشست را کنترل کنند تا فضای چندانی برای اتفاقات پیشبینینشده باقی نماند. کنستانتین کالاچف، تحلیلگر سیاسی روس نیز معتقد است این نشست حتی بدون یک تحول ژئوپلیتیکی بزرگ، به تقویت تصویر سیاسی هر سه رهبر کمک خواهد کرد.
به گزارش خبرآنلاین، آنچه مشخص است، سه رهبر برای نخستین بار در چنین قالبی کنار یکدیگر نشستند، درباره صلح و امنیت جهانی سخن گفتند و بر ضرورت ادامه ارتباطات تأکید کردند. اما اینها هنوز دستاوردهای یک نشست دیپلماتیکاند، نه نتیجه یک توافق راهبردی.
شاید حتی مهمترین دستاورد این دیدار برای شی جینپینگ، همان تصویری باشد که از چین بهعنوان میزبان دو قدرت بزرگ دیگر جهان ثبت شد. برای پوتین نیز حضور در کنار ترامپ و شی، فرصتی برای نمایش جایگاه روسیه بود و ترامپ هم میتواند این تصاویر را در داخل آمریکا بهعنوان نشانهای از توانایی خود در مدیریت روابط قدرتهای بزرگ به نمایش بگذارد.
اما جهان با عکس یادگاری اداره نمیشود. جنگها با لبخند پایان نمییابند، اختلافات هستهای با چند جمله درباره صلح حل نمیشوند و تنگه هرمز نیز با توافق شفاهی سه رئیسجمهوری به یک مسیر امن و باثبات تبدیل نخواهد شد.
به نظر میرسد نشست شنژن بیش از آنکه نقطه عطفی در تاریخ روابط بینالملل باشد، یک آزمون اولیه برای سنجش میزان تحمل و قدرت چانهزنی سه بازیگر اصلی جهان بوده است. آزمونی که در آن هر سه تلاش کردند خود را قدرتمند نشان دهند، بیآنکه الزاماً حاضر باشند از خواستههای اصلی خود عقبنشینی کنند.
با این حال، یک هشدار را نباید نادیده گرفت: اینکه از نشست شنژن انتظار توافق بزرگی نداریم، به معنای بیاهمیت بودن آن برای کشورهای دیگر نیست. گاهی حتی توافق نکردن قدرتهای بزرگ نیز میتواند برای دیگران هزینهساز باشد. همانطور که توافق احتمالی آنها ممکن است سرنوشت کشورهایی را تحت تأثیر قرار دهد که پشت میز مذاکره حضور ندارند.
برای ایران، پیام این نشست باید روشن باشد؛ نه میتوان به اختلافات آمریکا، روسیه و چین بهعنوان یک تضمین دائمی تکیه کرد و نه میتوان تصور کرد که روابط راهبردی با مسکو و پکن به معنای همسویی کامل منافع آنها با تهران است. تهران نباید تصور کند اختلافات میان واشنگتن، مسکو و پکن همیشه به نفعش تمام خواهد شد. همانطور که نباید از روابط نزدیک با چین و روسیه انتظار داشت که این دو کشور در همه شرایط، منافع ایران را بر منافع خود مقدم بدانند.
در سیاست بینالملل، دوستی قدرتها تا جایی ادامه دارد که منافعشان به هم گره خورده باشد؛ درست از همان نقطهای که منافع از هم جدا میشوند، هر کشور تنها میماند و باید برای سهم خودش بجنگد.
در واقع، حاصل فعلی نشست شنژن را باید در همان تصاویر استقبال، دست دادنها و لبخندهای سه رئیسجمهوری جستوجو کرد؛ تصاویری که شاید سالها در کتابهای تاریخ باقی بمانند، اما بهتنهایی قرار نیست امنیتی برای جهان ایجاد کنند.
در سیاست بینالملل، گاهی مهمترین اتفاق نه توافقی است که امضا میشود و نه جنگی که پایان مییابد؛ بلکه تصمیمهایی است که هیچگاه علنی نمیشوند و محاسباتی که پشت درهای بسته ادامه پیدا میکنند.
شنژن فعلاً نه یالتای دیگری ساخت، نه جنگی را پایان داد و نه نظم تازهای به جهان هدیه کرد. سه قدرت بزرگ دور یک میز نشستند، جهان تماشایشان کرد و در پایان، آنچه بیش از همه باقی ماند، یک عکس تاریخی بود؛ عکسی که شاید برای سه رئیسجمهوری ارزشمند باشد، اما برای مردمانی که منتظر پایان جنگ و بازگشت ثبات هستند، نان و امنیت نمیشود.
315
کد مطلب 2304312
-
سه رهبر و یک جهان بلاتکلیف؛ مهمترین اتفاق تصمیمهایی است که هیچگاه علنی نمیشود/ جهان با عکس یادگاری اداره نمیشود و جنگها با لبخند پایان نمییابند
-
بیانیه مشترک شی، ترامپ و پوتین؛ «جنگ هستهای برنده ندارد»
-
ایران اجازه نمیدهد هم بمباران شود و هم اطلاعات حساس هستهای از آن مطالبه شود
-
انحراف میلیاردها دلار بودجه سلامت جهان توسط دولت ترامپ / بودجه بهداشتی کشورهای فقیر صرف امنیت انرژی و شرکتهای آمریکایی میشود
-
توهم دوگین درباره جهان سهقطبی/ایران کجای این توهم است؟/تصویری نگرانکننده از واقعیت موازنه قدرت میان چین و روسیه/ مسکو خاورمیانه و اروپا را تصاحب کرد
-
زیدآبادی: اگر ایران فرمول سه قدرت جهانی را نپذیرفت؟ به جای پاسخ به این پرسشهای پردردسر بهتر است منتظر نتایج نشست سهجانبه بمانیم
-
حمایت چین از حاکمیت و امنیت ایران/ پکن خواهان پایان فوری تحریمهای یکجانبه علیه تهران شد
-
وزیرخارجه فرانسه: نشست سهجانبه سران آمریکا، چین و روسیه «بینتیجه» است/ این تصویری از سه قدرت جهان نیست؛ سه قدرت جهان، اروپا، آمریکا و چین هستند
-
ترامپ: ایران در حال دستیابی به تسلیحات شیمیایی است؛ اگر این اتفاق بیفتد ما آنها را نابود خواهیم کرد/ درباره ایران قرار نیست از چین و روسیه کمک بگیریم