تقابل میان موشک و معیشت، مقاومت و زندگی، میدان و دیپلماسی یا هیئت و میدان، از جمله دوگانههایی است که بارها در فضای سیاسی و رسانهای کشور مطرح شده است؛ دوگانههایی که با نادیده گرفتن پیوند میان مؤلفههای قدرت و پیشرفت، مسائل پیچیده کشور را به انتخابی اجباری تقلیل میدهند. در حالی که ایران برای عبور از چالشهای خود، به اقتصاد قدرتمند، دفاع بازدارنده، دیپلماسی هوشمند، امنیت پایدار و سرمایه اجتماعی نیاز دارد؛ مؤلفههایی که نه در تقابل با یکدیگر، بلکه در تکمیل یکدیگر معنا پیدا میکنند.
به گزارش خبرآنلاین، طرح دوگانههای کاذب و القای ضرورت انتخاب میان مؤلفههای پیشرفت، یکی از شیوههای اثرگذاری جنگ شناختی و تضعیف انسجام ملی است. موضوعی که جمعی از کارشناسان مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات در ویژهنامه «حماسه» به بررسی ابعاد آن پرداختهاند.
دوگانههای کاذب؛ وقتی مسائل کشور به انتخابی اجباری تبدیل میشوند
شبهه:
چرا همیشه باید برای به دست آوردن منافع خود، میان دو امر متضاد قرار بگیریم؟ موشک یا معیشت، مقاومت یا زندگی، میدان یا دیپلماسی؟
موشک یا معیشت، مقاومت یا زندگی، حجاب یا امنیت، میدان یا دیپلماسی، مذاکره یا جنگ و حتی هیئت یا میدان؛ اینها نمونههایی از دوگانههایی هستند که با شدت و ضعف متفاوت در فضای سیاسی و رسانهای کشور مطرح میشوند.
هر یک از این موضوعات میتواند زمینهای برای بحث، نقد و مطالبهگری باشد؛ اما مسئله از جایی آغاز میشود که دو موضوع قابل جمع، در برابر یکدیگر قرار میگیرند و چنین القا میشود که پیشرفت در یک عرصه، مستلزم عقبنشینی در عرصهای دیگر است.
آیا واقعاً باید میان قدرت دفاعی و رفاه اقتصادی یکی را انتخاب کرد؟ آیا مقاومت به معنای نادیده گرفتن معیشت مردم است؟ آیا مسئولان باید میان دیپلماسی و توان میدانی یکی را برگزینند؟ آیا حضور در هیئتهای مذهبی و میدانداری اجتماعی و سیاسی با یکدیگر ناسازگارند؟
واقعیت این است که بسیاری از این مؤلفهها نه در تقابل با یکدیگر، بلکه در امتداد و تکمیل یکدیگر معنا پیدا میکنند. کشور برای پیشرفت به اقتصاد قدرتمند، دفاع بازدارنده، دیپلماسی هوشمندانه، امنیت پایدار، سرمایه اجتماعی و حیات معنوی نیاز دارد. مسئله اصلی، انتخاب میان این ظرفیتها نیست؛ بلکه ایجاد تناسب و مدیریت هوشمندانه میان آنهاست.
جنگ شناختی؛ تغییر برداشت جامعه از واقعیت
یکی از پیچیدهترین شیوههای ضربه زدن به یک کشور، صرفاً حمله نظامی یا تحریم اقتصادی نیست؛ بلکه ایجاد شکاف در ذهن جامعه و تغییر صورتبندی مسائل در افکار عمومی است.
دشمن بهخوبی میداند که انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی از مؤلفههای مهم قدرت ملی هستند؛ از همین رو، تضعیف این سرمایهها میتواند به یکی از اهداف اصلی جنگ شناختی تبدیل شود.
در این میان، برخی جریانهای سیاسی ممکن است برای رقابتهای جناحی و کسب منافع کوتاهمدت، به تولید یا بازتولید چنین دوگانههایی دامن بزنند. همچنین سادهاندیشی، هیجانزدگی و موضعگیریهای نسنجیده برخی چهرههای فرهنگی و اجتماعی میتواند به گسترش این تقابلها کمک کند.
در ادامه، دستگاه تبلیغاتی و رسانهای دشمن با برجستهسازی، تقطیع، تکرار و جهتدهی به این گزارهها، آنها را به موضوعات اصلی افکار عمومی تبدیل میکند؛ بهگونهای که جامعه بهتدریج تصور میکند برای پیشرفت باید یکی از مؤلفههای قدرت را به بهای کنار گذاشتن مؤلفهای دیگر انتخاب کند.
در جنگ شناختی، دشمن لزوماً به دنبال تغییر واقعیت نیست؛ بلکه تلاش میکند برداشت جامعه از واقعیت را تغییر دهد. او میکوشد اولویتها را مخدوش کند، اعتماد عمومی را کاهش دهد و مسائل کشور را از دریچهای نادرست به مردم و حتی برخی تصمیمگیران نشان دهد.
نتیجه چنین فرایندی، شکلگیری خطای محاسباتی است؛ خطایی که میتواند تصمیمگیریهای راهبردی را تحت تأثیر قرار دهد و افکار عمومی را بهجای مطالبه همافزایی و حل مسائل، درگیر صفبندیهای فرساینده کند.
مرز نقد سازنده با تخریب سرمایه اجتماعی
هر سخن پرمخاطبی الزاماً دقیق نیست و هر موضعگیری جنجالی را نمیتوان نشانه شجاعت و صراحت دانست. گاهی یک جمله نسنجیده به خوراک چندماهه رسانههایی تبدیل میشود که اختلافنظرها را به اختلافات هویتی و اجتماعی تبدیل میکنند.
البته نقد ضروری است و مطالبهگری حق مردم محسوب میشود. هیچ فرد یا نهادی نباید به بهانه حفظ وحدت، از پاسخگویی، پذیرش خطا و اصلاح عملکرد خود فرار کند؛ اما میان نقد سازنده و تخریب سرمایه اجتماعی تفاوت اساسی وجود دارد.
وحدت به معنای حذف اختلافنظرها نیست؛ همانطور که مطالبهگری نیز نباید به ابزاری برای تشدید دوقطبیهای فرساینده تبدیل شود. آنچه اهمیت دارد، حفظ ظرفیت گفتوگو، نقد منصفانه و همکاری برای حل مسائل کشور است.
قرآن کریم در آیه ۴۶ سوره انفال، هشداری راهبردی درباره پیامدهای اختلاف و نزاع ارائه میکند:
«وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ»
با یکدیگر نزاع نکنید که سست میشوید و قدرت و هیبت شما از میان میرود.
این آیه صرفاً توصیهای اخلاقی برای خوشرفتاری نیست؛ بلکه بیانگر قاعدهای مهم در حفظ قدرت و اقتدار جمعی است. اختلافنظر، اگر به تنازع و تقابل فرساینده تبدیل شود، توان ملی را مستهلک میکند و فرصت را در اختیار دشمن قرار میدهد.
سیاست شناختهشده «تفرقه بینداز و حکومت کن» نیز دقیقاً بر همین نقطهضعف جوامع تکیه دارد. دشمن برای غلبه بر یک ملت، همیشه نیازمند شکست دادن آن در میدان نبرد نیست؛ گاهی کافی است اعضای آن ملت را به تقابل با یکدیگر وادار کند تا انرژی و توان جامعه بهجای حل مسائل، صرف اختلافات داخلی شود.
قدرت ملی در گرو همافزایی اقتصاد، مقاومت و دیپلماسی
مسئله ایران، انتخاب میان موشک و معیشت، مقاومت و زندگی، میدان و دیپلماسی یا هیئت و میدان نیست. مسئله اصلی، ساختن کشوری توانمند است که بتواند در همه این عرصهها بهصورت همزمان پیشرفت کند.
اقتصاد قدرتمند بدون امنیت پایدار با محدودیت روبهرو میشود؛ قدرت دفاعی بدون توجه به رفاه و رضایت عمومی نمیتواند بهتنهایی ضامن اقتدار ملی باشد و دیپلماسی مؤثر نیز در کنار توان بازدارندگی و پشتوانه اجتماعی، ظرفیت بیشتری برای تأمین منافع کشور خواهد داشت.
از این منظر، عبور از دوگانههای کاذب به معنای نادیده گرفتن تفاوتها و اختلافنظرها نیست؛ بلکه به معنای پرهیز از تقابلسازیهای غیرضروری و توجه به پیوند میان مؤلفههای قدرت و پیشرفت کشور است.
اختلافنظر امری طبیعی و حتی در بسیاری از موارد ضروری است؛ اما تبدیل آن به دوقطبیهای هویتساز و تضعیفکننده انسجام ملی، نه به حل مشکلات کمک میکند و نه آینده کشور را تضمین خواهد کرد. دفاع از انسجام ملی، در کنار نقد منصفانه و مطالبهگری مسئولانه، ضرورتی است که نباید در هیاهوی دوگانهسازیهای کاذب به فراموشی سپرده شود.
منبع: حوزه
کد مطلب 2304475
-
دوگانهسازیهای کاذب؛ ترفند جنگ شناختی برای تضعیف انسجام ملی
-
آیتالله جوادی آملی: علمی که انسان را متحول نکند، خطری برای شیطان ندارد
-
حکمتهای نهجالبلاغه: خودپسندی؛ آفت پنهان اعمال نیک و سرآغاز طغیانگری
-
حکم شرعی نگهداری وسایل شخصی در مشاعات آپارتمان