تورج دریایی، استاد تاریخ، مطالعات و فرهنگ ایرانی در دانشگاه کالیفرنیا، با اشاره به کتابی با عنوان «ملتهای دیرپای جهان» درباره شش ملت دیرپای جهان، ازجمله ایرانیان، چینیها و یونانیها و… به بررسی عوامل ماندگاری هویت تاریخی و فرهنگی ملتها پرداخت. او همچنین با تأکید بر افزایش علاقه نسل جوان به تاریخ گفت مطالعه گذشته نباید مانند طرفداری از یک تیم فوتبال باشد و باید روایتهای مختلف را شناخت.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا – آناهید خزیر: تورج دریایی، استاد تاریخ، مطالعات و فرهنگ ایرانی در دانشگاه کالیفرنیا و سردبیر دانشنامه ایرانیکا به مناسبت سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران به کتابی که میشل برونیو (Michel Bruneau) جغرافیدان فرانسوی نوشته شده اشاره کرد که عنوانش «ملتهای دیرپای جهان» است. به این معنی که تنها تعداد کمی از مردم، که به ملت تبدیل شدهاند، میتوانند به طول عمر چند هزار ساله خود ببالند: ایرانیان، چینیها، هندیها، یونانیها، یهودیان و ارمنیها. این شش ملت دیرپای جهان توانستهاند زبان، فرهنگ یا هویت مذهبی خود را حفظ یا احیا کنند و یک کشور مستقل را بازسازی کنند. هیچ یک از آنها در اثر تماس با فاتحان خود تغییر شکل نیافتهاند. چگونه میتوانیم چنین طول عمر، نفوذ و انعطافپذیری را توضیح دهیم؟ ادیان، ساختارهای اجتماعی، نهادهای سیاسی و زبانها چه نقشی در توانایی آنها برای تحمل نزدیک به سه هزاره داشتهاند؟ مقایسه این اقوام باید به ما این امکان را بدهد که اهمیت جغرافیایی-تاریخی این مفهوم «قوم دیرپای جهان» را بهتر درک کنیم.
تورج دریایی درباره این کتاب به خبرنگار ایبنا گفت:
چند ماه پیش، در سفرم به پاریس، کتابی خریدم که موضوع آن ملتها و اقوامی هستند که از سنت و پیشینه تاریخی طولانی برخوردارند. این کتاب را میشل برونیو، جغرافیدان فرانسوی، نوشته است. میشل برونیو در سال ۱۹۷۷ دکترای خود را دریافت کرده و بخش مهمی از پژوهشهایش را به آسیا اختصاص داده است. مطالعات او عمدتا بر جنوب شرق آسیا، دیاسپوراها و فضاهای فراملی متمرکز است و آثاری همچون «دیاسپوراها و فضاهای فراملی» و «اوراسیا» ازجمله کتابهای شناختهشده او به شمار میروند. او همچنین درباره ترکیه و تحولات تاریخی، اجتماعی و قومی این منطقه پژوهشهای متعددی انجام داده است.

او افزود: برونیو مدیر پژوهشی بازنشسته مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (CNRS) و عضو واحد پژوهشی «اروپا، اروپایی بودن و اروپایی شدن» در دانشگاه بوردو است. او در سال ۲۰۱۵ نیز جایزه رنه پیر لویی بسیِر انجمن جغرافیای فرانسه را برای کتاب «از آسیای صغیر تا ترکیه: اقلیتها، همگنسازی قومی-ملی و دیاسپوراها» دریافت کرد. کتابی که اخیرا از او منتشر شده، به موضوع ملتهایی میپردازد که توانستهاند در طول هزاران سال، هویت تاریخی و فرهنگی خود را حفظ کنند.
چگونه برخی ملتها سنت تاریخی خود را حفظ کردهاند؟
دریایی ادامه داد: نویسنده در این کتاب به این پرسش میپردازد که چگونه برخی ملتها توانستهاند با وجود فراز و نشیبهای تاریخی، فتوحات، سلطههای خارجی و حتی دورههایی از جذب فرهنگی، هویت و سنت تاریخی خود را حفظ کنند و در مواردی حتی دولت مستقل خود را دوباره شکل دهند. او شش گروه تاریخی را بررسی میکند: ایرانیان، چینیها، هندیها، یونانیها، یهودیان و ارمنیان. به اعتقاد او، این گروهها ازجمله ملتهایی هستند که توانستهاند در طول تاریخ، زبان، فرهنگ یا هویت مذهبی خود را حفظ یا احیا کنند.
سردبیر دانشنامه ایرانیکا بیان کرد: کتاب در ۱۰ فصل تنظیم شده و مسئله اصلی آن بررسی عوامل ماندگاری تاریخی این ملتهاست؛ اینکه چه ویژگیهایی موجب شده است برخی جوامع در طول چندین هزار سال، هویت و سنت خود را حفظ کنند و از تداوم تاریخی برخوردار باشند. نکته جالب در تقسیمبندی نویسنده این است که سه گروه نخست، یعنی ایرانیان، چینیها و هندیها پیوند تاریخی و دیرینهای با سرزمین خود داشتهاند؛ درحالیکه سه گروه دیگر، یعنی یونانیان، یهودیان و ارمنیان، در دورههایی از تاریخ از سرزمین اصلی خود دور افتادهاند یا پیوند سرزمینی پیوستهای نداشتهاند، اما همچنان توانستهاند سنت و هویت تاریخی خود را حفظ کنند.
توجه نویسنده به نقش زبان و فرهنگ در حفظ هویت تاریخی
استاد تاریخ، مطالعات و فرهنگ ایرانی در دانشگاه کالیفرنیا ادامه داد: یکی از ویژگیهای متمایز این کتاب، رویکرد تطبیقی و استفاده از دادهها و بررسیهای آماری در کنار مطالعات تاریخی است. نویسنده تلاش میکند با بهرهگیری از رویکردی میانرشتهای و نزدیک کردن جغرافیا، تاریخ و علوم انسانی، دلایل تداوم تاریخی این شش ملت را توضیح دهد. بهویژه میکوشد نشان دهد که چگونه سه ملت ایرانی، چینی و هندی توانستهاند در پیوند با سرزمین تاریخی خود استمرار پیدا کنند و در مقابل، سه گروه یونانی، یهودی و ارمنی، با وجود تجربه پراکندگی و دوری از سرزمین اصلی، سنت و هویت تاریخی خود را حفظ کنند. به همین دلیل، کتاب برای من اثری بسیار جالب و قابل تأمل است.
دریایی به نکتههای پراهمیت کتاب نیز اشاره کرد و افزود: یکی از نکات جالب این کتاب، توجه نویسنده به عوامل مختلفی است که موجب استمرار تاریخی یک ملت میشوند. او فقط به تاریخ سیاسی و سلسلههای پادشاهی توجه نمیکند، بلکه نقش جغرافیا، جمعیت، زبان، دین، ساختارهای اجتماعی، نهادهای سیاسی و حتی شبکههای تجاری و مهاجرتی را نیز بررسی میکند. درواقع، پرسش اصلی این است که چه عواملی باعث میشوند یک ملت با وجود گذشت چند هزار سال و تجربه جنگها، فتوحات، مهاجرتها و تحولات سیاسی، همچنان هویت تاریخی خود را حفظ کند.
ملتها چگونه در گذر زمان هویت خود را بازسازی میکنند؟
نکته دیگری که برای من اهمیت دارد، توجه نویسنده به نقش زبان و فرهنگ در حفظ هویت تاریخی است. گاهی ممکن است یک ملت از نظر سیاسی دچار فروپاشی شود یا سرزمین خود را از دست بدهد، اما زبان، دین، سنتها و حافظه تاریخی آن همچنان باقی بماند و زمینه تداوم هویت جمعی را فراهم کند. به همین دلیل، این کتاب فقط درباره تاریخ شش ملت نیست، بلکه درباره مسئله مهمتری است: اینکه ملتها چگونه در گذر زمان باقی میمانند و هویت خود را بازسازی میکنند.
او گفت: فهرست مطالب کتاب نشان میدهد که موضوع آن فراتر از مقایسه شش ملت است. نویسنده در فصل پایانی کتاب به نقش دیاسپورا در تداوم تاریخی چینیها، هندیان و ایرانیان نیز میپردازد. همچنین نتیجهگیری کتاب بر این ایده متمرکز است که مسیرهای امپراتوری و دیاسپورا، هر دو میتوانند به استمرار و بازسازی هویت ملی منجر شوند.
نسل جدید بیش از گذشته به شناخت تاریخ علاقهمند شده است
دریایی به علاقه نسل جوان به مطالعه تاریخ نیز اشاره و بیان کرد: درباره علاقه نسل جوان به تاریخ، باید بگویم که با توجه به اتفاقات و تحولات سالهای اخیر، احساس میکنم نسل جدید بیش از گذشته به شناخت تاریخ علاقهمند شده و به دنبال درک ریشهها و زمینههای تاریخی مسائل است. البته در این میان باید به نکتهای توجه کرد؛ مطالعه تاریخ نباید مانند طرفداری از یک تیم فوتبال باشد؛ به این معنا که چون به یک گروه یا دیدگاه خاص علاقه داریم، فقط آثاری را بخوانیم که همان دیدگاه را تأیید میکنند.
او افزود: به نظرم باید در مطالعه تاریخ گشادهنظر بود و تلاش کرد دیدگاههای مختلف را شناخت. لازم است درباره موضوعات و مناقشات تاریخی، روایتها و تفسیرهای گوناگون را بررسی کنیم و صرفا به یک روایت یا یک دسته از کتابها اکتفا نکنیم. تاریخ عرصه مواجهه با دیدگاههای مختلف است و شناخت دقیقتر آن زمانی حاصل میشود که بتوانیم از زوایای متفاوت به یک مسئله نگاه کنیم.
استاد تاریخ، مطالعات و فرهنگ ایرانی در دانشگاه کالیفرنیا در پایان سخنانش گفت: به هر حال، جوانان و علاقهمندان امروز تشنه دانستن و آموختن هستند و میل دارند درباره گذشته و مسائل تاریخی بیشتر بدانند. شاید این علاقه در همه افراد به یک اندازه نباشد، اما همین گرایش و توجه بیشتر به تاریخ، اتفاقی ارزشمند و امیدوارکننده است.
۲۵۹
کد مطلب 2303695
-
تورج دریایی: مطالعه تاریخ نباید مانند طرفداری از یک تیم فوتبال باشد
-
خیابان اصلی شیراز در دوران قاجار / عکس
-
صادق خلخالی آبان ۵۸: من در حرف خود باقی هستم و اعلام میکنم شاه از نظر ملت ایران محکوم به اعدام است
-
دیدار پادشاه بلژیک از تهران؛ سال ۱۳۴۳ / عکس
-
جغرافیا؛ متحد پنهان ارتشهای کوچک در برابر قدرتهای بزرگ
-
روایت اردشیر زاهدی از عوامل انقلاب ۵۷؛ آمریکا عامل سقوط شاه نبود