۲۴ آبان ۱۳۰۱، پخش روزانه برنامه‌های رادیویی شرکت پخش بریتانیا از ایستگاه ۲LO لندن آغاز شد؛ ۱۹ سال بعد، در همین روز، فیلم «سوءظن» به کارگردانی آلفرد هیچکاک و با بازی کری گرانت و جوآن فونتین اکران شد. این دو رویداد، یکی در آغاز مسیر گسترش رادیو و دیگری در تاریخ سینمای تعلیق، از اتفاقات ثبت‌شده در تقویم رسانه و سینما هستند.
ریحانه اسکندری: ۱۴ نوامبر در تقویم تاریخ فرهنگ و سرگرمی، یادآور دو رویداد در دو حوزه متفاوت است؛ یکی به آغاز فعالیت روزانه یکی از تأثیرگذارترین رسانه‌های جهان مربوط می‌شود و دیگری به یکی از آثار شناخته‌شده سینمای تعلیق. در چنین روزی، صدای رادیو از ایستگاه لندن به گوش شنوندگان رسید و نزدیک به دو دهه بعد، یکی از همکاری‌های مهم آلفرد هیچکاک و کری گرانت با فیلم «سوءظن» شکل گرفت.
آغاز پخش روزانه برنامه‌های رادیویی در بریتانیا در سال ۱۹۲۲
در ۱۴ نوامبر ۱۹۲۲، شرکت پخش بریتانیا (BBC) پخش روزانه برنامه‌های رادیویی خود را از ایستگاه ۲LO در لندن آغاز کرد. این اتفاق یکی از نقاط عطف تاریخ رادیو در بریتانیا بود؛ رسانه‌ای که در سال‌های بعد به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی روزمره مردم تبدیل شد.
شرکت پخش بریتانیا در ۱۸ اکتبر ۱۹۲۲، با مشارکت شماری از تولیدکنندگان تجهیزات بی‌سیم شکل گرفته بود. بنابراین، آغاز پخش روزانه این مجموعه تنها چند هفته پس از تأسیس آن اتفاق افتاد. ایستگاه ۲LO در ساختمان مارکونی هاوس در خیابان استرند لندن مستقر بود و در آن زمان از فرستنده‌ای با قدرت محدود استفاده می‌کرد. به همین دلیل، برنامه‌های اولیه عمدتاً برای شنوندگان ساکن لندن و مناطق اطراف آن قابل دریافت بود.
نخستین برنامه روزانه در ساعت شش عصر آغاز شد. آرتور باروز، مدیر برنامه‌های این مجموعه و روزنامه‌نگار پیشین، نخستین بولتن خبری را خواند. او خبرها را یک بار با سرعت معمول و بار دیگر آهسته‌تر تکرار کرد تا شنوندگان بتوانند نسخه‌ای را که برایشان مناسب‌تر است انتخاب کنند. پس از آن نیز اطلاعات هواشناسی پخش شد. باروز از مخاطبان خواست نظر خود را درباره شیوه خواندن خبرها اعلام کنند؛ رویکردی که نشان می‌داد دست‌اندرکاران این رسانه در آغاز راه، هنوز در حال آزمودن شیوه‌های مناسب برای ارتباط با مخاطبان بودند.
یکی از نکته‌های جالب درباره نخستین روزهای فعالیت بی‌بی‌سی، محدودیت‌های خبری آن بود. در آن دوره، این مجموعه اجازه نداشت مانند روزنامه‌ها به شکل مستقل خبر تولید کند و اخبار مورد استفاده‌اش را از خبرگزاری‌های مورد تأیید دریافت می‌کرد. نگرانی از رقابت رسانه رادیو با مطبوعات چاپی، یکی از دلایل اعمال این محدودیت‌ها بود. در نتیجه، رادیو در آغاز فعالیت خود بیشتر به بازخوانی اخبار و ارائه اطلاعات عمومی می‌پرداخت.
۱۴ نوامبر ۱۹۲۲ همچنین یک روز پیش از برگزاری انتخابات عمومی بریتانیا بود. در ساعت ۹ شب نیز نوبت دیگری برای پخش خبر در نظر گرفته شده بود. با وجود محدودبودن امکانات فنی و تعداد گیرنده‌های رادیویی، این تجربه آغاز مسیری شد که در سال‌های بعد شکل ارتباط مردم با خبر و سرگرمی را تغییر داد.
گسترش فعالیت‌های شرکت پخش بریتانیا نیز به‌سرعت اتفاق افتاد. یک روز پس از آغاز پخش روزانه از لندن، ایستگاه‌های بیرمنگام با شناسه ۵IT و منچستر با شناسه ۲ZY فعالیت خود را آغاز کردند. به این ترتیب، شبکه رادیویی به‌تدریج از محدوده لندن فراتر رفت و شهرهای بیشتری را پوشش داد.
یکی دیگر از اتفاقات مهم در تاریخ این رسانه، انتشار نخستین شماره مجله «رادیو تایمز» در ۲۸ سپتامبر ۱۹۲۳ بود؛ نشریه‌ای که برنامه‌های رادیویی را در اختیار مخاطبان قرار می‌داد و به یکی از منابع مهم اطلاع‌رسانی درباره برنامه‌های بی‌بی‌سی تبدیل شد.
البته نام و ساختار این مجموعه در سال‌های نخست با شکل امروزی آن تفاوت داشت. شرکت پخش بریتانیا در سال ۱۹۲۷، با دریافت منشور سلطنتی به سازمان پخش بریتانیا (British Broadcasting Corporation) تبدیل شد. جان رایت، معروف به لرد رایت، که در سال ۱۹۲۲ به‌عنوان مدیرکل به مجموعه پیوسته بود، نقش مهمی در شکل‌گیری سیاست‌ها و هویت این رسانه داشت. او بر اهمیت استقلال، بی‌طرفی و مسئولیت عمومی در پخش برنامه‌ها تأکید می‌کرد؛ اصولی که بعدها در تعریف جایگاه بی‌بی‌سی نقش مهمی پیدا کردند.
«سوءظن»؛ آغاز همکاری هیچکاک و کری گرانت در سال ۱۹۴۱
۱۹ سال پس از آغاز پخش روزانه برنامه‌های رادیویی در بریتانیا، ۱۴ نوامبر ۱۹۴۱ در تاریخ سینما نیز با نام آلفرد هیچکاک ثبت شد. در این تاریخ، فیلم «سوءظن» (Suspicion) با بازی کری گرانت و جوآن فونتین اکران شد؛ اثری که نخستین همکاری گرانت و هیچکاک بود و بعدها به یکی از فیلم‌های شناخته‌شده کارنامه این کارگردان تبدیل شد.
«سوءظن» یک تریلر روان‌شناختی و معمایی است که بر اساس رمان «پیش از واقعیت» نوشته فرانسیس آیلز ساخته شد. این رمان در سال ۱۹۳۲ منتشر شده بود و داستان آن درباره زنی است که به‌تدریج به این احتمال می‌رسد همسرش قصد دارد او را به قتل برساند.
در نسخه سینمایی، لینا مک‌لیدلاو، زنی جوان از خانواده‌ای ثروتمند است که با مردی خوش‌ظاهر و جذاب به نام جانی آیسگارت ازدواج می‌کند. جانی در ابتدا همسری دوست‌داشتنی به نظر می‌رسد، اما رفتارها و رازهای پنهان او به‌تدریج ذهن لینا را درگیر تردید می‌کند. وقتی لینا متوجه می‌شود همسرش نه‌تنها وضعیت مالی مناسبی ندارد، بلکه درباره گذشته و زندگی خود نیز حقیقت را پنهان کرده است، نگرانی‌هایش شدت می‌گیرد. او کم‌کم به این احتمال می‌رسد که شاید جانی قصد دارد او را از میان بردارد.
هیچکاک در این فیلم بار دیگر به سراغ یکی از مضمون‌های مورد علاقه‌اش رفت: تبدیل‌شدن روابط روزمره و صمیمی به موقعیتی آکنده از ترس و بی‌اعتمادی. در «سوءظن»، مخاطب همراه با شخصیت اصلی، میان واقعیت و خیال، اعتماد و بدگمانی سرگردان می‌شود. کارگردان با استفاده از زاویه دید شخصیت لینا، اطلاعات را به‌تدریج در اختیار تماشاگر قرار می‌دهد و اجازه می‌دهد شک و اضطراب او به مخاطب نیز منتقل شود.
یکی از مشهورترین تمهیدهای بصری فیلم، استفاده از یک لیوان شیر است. در یکی از صحنه‌ها، جانی لیوانی شیر را از پله‌ها بالا می‌برد و به اتاق لینا می‌رساند. نورپردازی متفاوت این صحنه، شیر را به شکلی غیرعادی در مرکز توجه قرار می‌دهد و احتمال مسموم‌بودن آن را در ذهن تماشاگر زنده می‌کند. هیچکاک بعدها درباره این صحنه توضیح داد که برای برجسته‌کردن لیوان شیر، درون آن یک چراغ کوچک قرار داده بود تا در فضای کم‌نور فیلم بیشتر به چشم بیاید.
کری گرانت در این فیلم نقشی متفاوت از تصویر معمول خود به‌عنوان مردی جذاب و خوش‌مشرب ایفا می‌کند. حضور او در کنار جوآن فونتین، که نقش زنی گرفتار در اضطراب و تردید را بر عهده دارد، به شکل‌گیری فضای روان‌شناختی داستان کمک می‌کند. بخش مهمی از جذابیت فیلم نیز به همین تضاد میان ظاهر دوست‌داشتنی جانی و رفتارهای مشکوک او بازمی‌گردد.
جوآن فونتین برای بازی در این فیلم جایزه اسکار بهترین بازیگر زن را در مراسم سال ۱۹۴۲ دریافت کرد. او در رقابت با بازیگرانی چون باربارا استانویک و اولیویا دی هاویلند به این جایزه رسید. «سوءظن» همچنین نامزد جایزه اسکار بهترین فیلم شد. جالب آن‌که این تنها جایزه اسکار بازیگری برای بازی در فیلمی به کارگردانی هیچکاک در تاریخ جوایز آکادمی است.
ساخت فیلم نیز جزئیات قابل توجهی دارد. فیلمنامه آن را سامسون رافائلسون، جون هریسون و آلما رویل، همسر هیچکاک، نوشتند. آلما رویل که در بسیاری از آثار همسرش نقش مهمی در روند شکل‌گیری فیلم‌ها داشت، در این پروژه نیز در بخش فیلمنامه حضور داشت. فیلم در سال ۱۹۴۱ و به تهیه‌کنندگی شرکت آرکی‌او ساخته شد و در نسخه سیاه‌وسفید به نمایش درآمد.
از دیگر نکته‌های جالب فیلم، حضور کوتاه خود هیچکاک در یکی از صحنه‌هاست. او در نمایی گذرا، در حال انداختن نامه‌ای در صندوق پست دیده می‌شود؛ حضوری کوتاه که به یکی از امضاهای همیشگی این کارگردان در آثارش تبدیل شده بود.
با وجود آن‌که «سوءظن» در ابتدا بر اساس رمانی با پایان‌بندی تاریک‌تر ساخته شده بود، نسخه سینمایی سرنوشت متفاوتی برای داستان رقم زد. در رمان فرانسیس آیلز، بدگمانی زن به شوهرش به پایانی مرگبار منتهی می‌شود، اما هیچکاک در فیلم با تغییر مسیر روایت، پایان‌بندی متفاوتی را انتخاب کرد. این تغییر از جمله نمونه‌های قابل توجه تفاوت اقتباس سینمایی با منبع ادبی آن است.
«سوءظن» همچنین آغاز همکاری‌ای شد که در سال‌های بعد با فیلم‌های «بدنام» در سال ۱۹۴۶، «گرفتن یک دزد» در سال ۱۹۵۵ و «شمال از شمال غربی» در سال ۱۹۵۹ ادامه پیدا کرد. هیچکاک و گرانت در مجموع چهار فیلم مشترک ساختند و همکاری آن‌ها به یکی از شناخته‌شده‌ترین زوج‌های کارگردان و بازیگر در سینمای کلاسیک هالیوود تبدیل شد.
به این ترتیب، ۱۴ نوامبر در فاصله‌ای ۱۹ ساله، دو اتفاق متفاوت را در تاریخ فرهنگ و سرگرمی به ثبت رساند؛ از آغاز پخش روزانه برنامه‌های رادیویی شرکت پخش بریتانیا تا اکران یکی از آثار مهم سینمای تعلیق. دو رویداد که هرکدام به شیوه خود، در گسترش و تحول تجربه عمومی از رسانه و سرگرمی سهم داشتند.
منابع: گاه شمار رسمی تاریخ بی‌بی‌سی – موسسه فیلم آمریکا
۲۴۲۲۴۴
کد مطلب 2301862
-
اختتامیه سیزدهمین جایزه کتاب مهر ۲۴ آبان برگزار می‌شود/ معرفی برگزیدگان ادبیات نوجوان و مروجان کتابخوانی
-
نشست معرفی نشریه «روشندلان» در کتابخانه ملی ایران برگزار می‌شود
-
فیلمبرداری «سایه شب» از نیمه گذشت
-
از آغاز پخش روزانه رادیو در بریتانیا تا اکران «سوءظن» هیچکاک/ ۲۴ آبان در تاریخ رسانه و سینما
-
پوریا رحیمی‌سام: زخم‌های این سال‌ها باعث شد «من می‌ترسم» را بهتر بفهمم
-
اشک‌های شیلا خداداد در کنار همسرش در مراسم تشییع مرتضی پاشایی + عکس
-
تلویزیون دیگر خانواده‌ها را پای یک سریال نمی‌نشاند/ آنتونیا شرکا: سال‌هاست از صداوسیما عبور کرده‌ایم؛ تلویزیون در سیاره دیگری زندگی می‌کند
-
مستندهای کوتاه «سینماحقیقت۲۰» اعلام شدند/ فیلم‌هایی از ۲۲کشور
-
واکنش قاطع بنیاد صادق تبریزی به تکثیر غیرمجاز آثار این هنرمند/ پیگیری قضایی سودجویان در دستور کار قرار گرفت
-
علی‌اصغر میرزایی‌مهر از نمایشگاه «گشتن و بازگشتن» می‌گوید/ روایت دلبستگی به طبیعت و اصالت‌های فراموش‌شده