نخستین نشست سهجانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه در شهر شنژن، بدون دستیابی به توافقهای بزرگ پایان یافت، اما نفس برگزاری این دیدار ۸۱ دقیقهای به هدف اصلی هر سه رهبر تبدیل شد. در حالی که پوتین از آن برای بازگشت به صحنه جهانی و شی جینپینگ برای تثبیت جایگاه دیپلماتیک پکن بهره بردند، ترامپ نیز پس از شکست در انتخابات میاندورهای کوشید نشان دهد همچنان بازیگر اصلی معادلات جهانی است؛ آن هم در سایه جنگهای فرسایشی ایران و اوکراین و رقابت داغ بر سر هوش مصنوعی.
به گزارش خبرآنلاین، شبکه سیانان (CNN) در گزارشی تحلیلی نوشت که مقامات پیش از آغاز گفتوگوهای بیسابقه سهجانبه روز پنجشنبه صریح بودند و انتظار نمیرفت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه با توافق مهمی شنژن را ترک کنند.
در نهایت مشخص شد که گشایشهای دیپلماتیک هدف اصلی نبوده و خودِ برگزاری این گفتوگوها، دستاورد اصلی محسوب میشد. هر سه رهبر در حالی که دور یک میز گرد در مهمانسرای دولتی «کایلین ویلا» در حومه شنژن نشسته بودند، از «مسئولیت» مشترک خود برای هدایت جهانی پیچیده سخن گفتند.
شی در آغاز نشست گفت: «تاریخ به ما میگوید زمانی که قدرتهای بزرگ در صلح باشند، جهان امن است؛ و زمانی که با هم درگیر شوند، جهان دچار هرجومرج میشود.»
برای پوتین، این نشست فرصتی برای بازگشت به بزرگترین سکوی جهانی پس از نزدیک به پنج سال انزوا در پی حمله به اوکراین بود؛ بهویژه آنکه در بیانیه مشترک پایانی، مصونیت مقامات دولتی «دارای اهمیت بنیادین» توصیف شد که برای رهبری تحت تعقیب دیوان کیفری بینالمللی اهمیت فراوانی دارد. شی نیز با وجود مشکلات اقتصادی داخلی، خود و چین را به عنوان یک بازیگر قدرتمند دیپلماتیک به تصویر کشید و ترامپ که پس از شکست سنگین در انتخابات میاندورهای این ماه وارد دوران افول قدرت خود شده، نشان داد که همچنان در صحنه حضور دارد.
سیانان در ادامه پنج برداشت اصلی از این نشست را تشریح کرده است:
۱. هدف واقعی نشست چه بود؟
هنوز مشخص نیست که نشست ۸۱ دقیقهای شنژن به عنوان یک نقطه عطف تاریخی در یادها خواهد ماند یا صرفاً یک فرصت برای عکس یادگاری؛ چرا که این زمان برای حل اختلافات عمیق سه کشور درباره جنگها، اقتصاد و فناوریهای پیشرفته به هیچ وجه کافی نبود.
این نشست در ابتدا از سوی پوتین با هدف گفتوگو درباره جنگ اوکراین بدون حضور نمایندگان کییف پیشنهاد شد؛ چشماندازی که باعث نگرانی اوکراین و مقایسه این دیدار با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ شد. هم شی و هم پوتین در سخنان افتتاحیه خود به دوران پس از جنگ جهانی دوم اشاره کردند.
از سوی دیگر، اولویت اصلی در ذهن ترامپ، گفتوگو درباره کنترل تسلیحات هستهای و دستیابی به یک پیمان جدید عدم اشاعه میان بزرگترین قدرتهای اتمی جهان بود، هرچند او اذعان کرد: «وقتی سلاح هستهای دارید، کنار گذاشتن آن بسیار دشوار است.» به گفته مقامات آمریکایی، شی با توجه به کوچکتر بودن زرادخانه چین تمایلی به چنین توافقی ندارد و در ابتدا حتی نسبت به میزبانی نشست سهجانبهای که بر اجلاس اپک سایه بیندازد، بیمیل بود.
۲. دیپلماسی روابط شخصی و «دوستان» اقتدارگرا
ترامپ در دو سال گذشته به شدت کوشیده است از طریق تمجید و نشستهای پرزرقوبرق، روابط شخصی خود با شی و پوتین را تقویت کند و پیش از نشست نیز در دیدارهای دوجانبه، هر دو را «دوست» خطاب کرد. او خطاب به شی گفت: «تا زمانی که من و تو مسئول امور هستیم، هرگز مشکلی نخواهیم داشت.»
با این حال، به نوشته سیانان، این تمجیدها هنوز به دستاورد ملموسی نینجامیده است؛ رابطه ترامپ با پوتین پس از نشست سال گذشته در آلاسکا نیز نتوانست جنگ اوکراین را متوقف کند، اختلافات تجاری و عرضه عناصر خاکی کمیاب میان واشنگتن و پکن همچنان پابرجاست و هر دو کشور همچنان به ایران کمک و فناوری ارائه میدهند.
در مقابل، شی و پوتین که پنج سال پیش از شراکت «بدون محدودیت» سخن گفته بودند، در دیدار روز چهارشنبه خود بار دیگر بر روابطی «استوار همچون صخره» تأکید کردند. هر دو رهبر بر این باور مشترکاند که موازنه قدرت جهانی با صعود شرق و افول غرب در حال تغییر است و نشست سهجانبه با ترامپ را سندی تازه بر پایان دوران تکقطبی آمریکا تلقی میکنند.
۳. کشورهای درگیر جنگ؛ ایران و اوکراین روی میز
دو تن از سه رهبر حاضر در نشست شنژن درگیر جنگهایی علیه رقبای کوچکتر هستند که بسیار طولانیتر از انتظار شده است. جنگ ترامپ در ایران و جنگ پوتین در اوکراین منابع نظامی را تحلیل برده، قیمتهای جهانی را بالا برده و نارضایتی شی را که این درگیریها را تهدیدی علیه ثبات جهانی میداند، برانگیخته است.
ترامپ با وجود روابط مسکو و پکن با تهران، فشاری به آنها برای قطع این روابط وارد نکرده و حتی برای مهار جهش قیمت انرژی ناشی از جنگ ایران، تحریمهای گازوئیل روسیه را تسهیل کرده است. جنگ ایران که ترامپ در ابتدا مدعی شده بود شش هفته طول میکشد، به اذعان خود او عامل شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای بود و او اکنون گزینههای نظامی برای آغاز دور جدیدی از بمبارانها را بررسی میکند. در همین حال، ۶۶۷ روز از وعده انتخاباتی او برای پایان دادن به جنگ اوکراین ظرف ۲۴ ساعت میگذرد.
با وجود این، جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور آمریکا که در نشست «ائتلاف مشتاقان» در برلین کنار رهبران آلمان، فرانسه، اوکراین و بریتانیا حضور داشت، اعلام کرد ترامپ بهصورت تلفنی با این نشست تماس گرفته و گفته است پیامی بسیار قاطع درباره تمایل به صلح به شی و پوتین منتقل کرده و معتقد است صلح دستیافتنی است. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا نیز تأکید کرد که اوکراین و پایان مسالمتآمیز آن بخش مرکزی پیام ترامپ در شنژن بوده است.
۴. نبرد بر سر برتری در هوش مصنوعی
پیش از ورود ترامپ به شنژن، رسوایی جنسن هوانگ، مدیرعامل پیشین انویدیا و ارتباط او با یک مأمور ادعایی اطلاعاتی چین، همراه با اختلالهای زنجیرهای خدمات فناوری در آمریکا، بر این سفر سایه انداخته بود. این افشاگریها شکاف عمیقی در کابینه ترامپ درباره نحوه محدود کردن فروش تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی به چین آشکار کرد.
ترامپ پس از شام چهارشنبهشب با شی گفت که این موضوع را تنها بهطور مختصر مطرح کرده است، زیرا پیش از سفر نیز نگران بود فشار بیش از حد بر پرونده جاسوسی به معنای «توهین» به چین تلقی شود. برخلاف تندروهای دولتش که خواستار قطع دسترسی چین به تراشههای پیشرفته هستند، ترامپ با هر اقدامی که پیشرفت هوش مصنوعی را «خفه» کند مخالفت کرد و گفت: «ما با هرگونه مقرراتگذاری جهانیگرایانه مخالفیم.» با این حال او در جمع رهبران آسیایی اذعان کرد که این فناوری در کنار جنبههای مثبت، «عناصر بدی» نیز دارد که باید با دقت مدیریت شوند.
۵. تثبیت جایگاه شی به عنوان بازیگر قدرتمند دیپلماتیک
به ارزیابی سیانان، پکن این نشست را موفقیتی بزرگ برای دیپلماسی چین میداند. تمجیدهای ترامپ و اطمینانبخشیهای او به شی، در شرایطی که قانونگذاران آمریکایی خواستار تشدید محدودیتهای فناورانه علیه چین هستند و کنگره در آستانه تغییر قدرت قرار دارد، برای رهبری چین بسیار خوشایند بود. استقبال بیسابقه شی از ترامپ در فرودگاه و گرمی رفتار او نیز با همین محاسبه طراحی شده بود.
نبود نتایج ملموس و الزامآور در نشست سهجانبه نیز با دستور کار پکن همخوانی داشت؛ زیرا شی نگران بود ظاهر شدن در قالب «یالتای دوم» برای تعیین سرنوشت اوکراین با شعار چندجانبهگرایی چین در تعارض باشد. در عوض، او بدون پذیرش تعهدات پیچیده، خود را بهعنوان میزبان و میانجی قدرتمندی نشان داد که شانهبهشانه آمریکا میایستد؛ امتیازی ارزشمند در آستانه نشست کلیدی سال آینده حزب کمونیست چین که انتظار میرود دوره چهارم رهبری او را تثبیت کند.
کد مطلب 2304609
-
؛ نمایش قدرت پکن، بازگشت پوتین به صحنه جهانی و قمار ترامپ / پنج برداشت کلیدی از نشست شنژن به روایت سیانان
-
توضیح مقامات آمریکایی درباره نتیجه نشست برلین درباره اوکراین
-
مسکو: اروپاییها تنش نظامی در اوکراین را تشدید میکنند / اعتراف شرکت هلندی تازهترین شاهد است
-
وزیر خارجه چین: در نشست سران چین، روسیه و آمریکا بر حفظ صلح جهانی و ثبات راهبردی تاکید شد
-
اذعان نیویورکتایمز: ترامپ در نشست با شی و پوتین دستاوردی بدست نیاورد
-
ولی نصر در فارن پالیسی: ایران با استراتژی «قورباغه در آب جوش» به دنبال تحمیل هزینه تدریجی به غرب است / واشنگتن نه دنبال جنگ است و نه توان توافق دارد
-
گاردین: ترامپ، پوتین و شی در حد یک پاورقی در تاریخ هم نبودند / نشست شنژن بیبرنامه و پریشان بود