خمیر سرخشده قدمتی چند هزار ساله دارد؛ اما چه کسی سوراخ وسط دونات را ابداع کرد؟
از خمیرهای سرخشده در دوران باستان گرفته تا کیکهای روغنی هلندی و حتی سنگرهای جنگ جهانی اول، تاریخچه دونات پر از پیچوخم است؛ اما وقتی پای نسبت دادن اختراع آن به یک فرد مشخص در میان باشد، داستان با چند جای خالی روبهرو میشود.
مایکل کروندل، نویسنده کتاب دونات: تاریخ، دستورهای تهیه و روایتهایی از بوستون تا برلین، میگوید مردم در سراسر جهان قرنهاست که خمیر را سرخ میکنند. اما دونات امروزی حاصل ترکیب سنتهای غذایی گوناگونی است که در آمریکا به یکدیگر رسیدند؛ جایی که این خوراکی از یک هوس گاهبهگاه به خوراکی روزمره تبدیل شد.
کروندل میگوید: «دوناتها مهاجر بودند. آنها در اینجا به نوعی با هم ترکیب شدند و تغییر شکل دادند و درنهایت به چیزی تبدیل شدند که کاملاً آمریکایی بود.»
خاستگاه باستانی خمیرهای سرخشده
ریشههای دونات به هزاران سال پیش بازمیگردد. براساس کتاب آمریکای شیرین؛ تاریخچه دونات نوشته پل آر. مالینز، خمیر سرخشده در فرهنگهای مختلف، ازجمله در آشپزی چینی، ترکی، رومی و یونانی، وجود داشته است. او مینویسد شیرینیهای مشابهی نیز در نقاط مختلف جهان شکل گرفتند؛ از بَینیههای فرانسوی و سوپاپییای مکزیکی گرفته تا بیسمارکهای آلمانیِ پرشده با ژله و مالاسادای هاوایی. حتی کتاب مقدس نیز به «کیکهایی آمیخته با روغن» اشاره میکند.
واشنگتن پست گزارش میدهد: «هرجا و هر زمان که روغن یا چربی در دسترس بوده، سرخ کردن خمیر نیز به دنبال آن آمده است. حلقههای سنگشدهای از خمیر در این کشور از زیر خاک بیرون آورده شدهاند که آنها را به قبایلی متعلق به پیش از دوره پوئبلو نسبت دادهاند… کتابهای آشپزی سراسر جهان از فریترها، فریتورها و انواع خمیرهای سرخشده یاد کردهاند: سوفگانیه، بَینیه، اولیکوک، اسپادنات، اشمالتبولر، دَبلا، کرولر، کیک فاستناخت و ابلسکیور.»
این غذاهای سرخشده ممکن است خویشاوندان دور دونات امروزی باشند، اما مورخان میگویند هیچ فرهنگ واحدی نمیتواند ادعا کند که مالک نسخه مدرن این خوراکی است.
مالینز مینویسد: «خمیر سرخشده بدون تردید جایی در اعماق دوران پیشاتاریخ متولد شده است»، اما اضافه میکند که «نام بردن از یک گروه فرهنگی یا منطقه واحد بهعنوان مخترع آن غیرممکن است.»
به گفته کروندل، نزدیکترین نیای دونات آمریکایی را معمولاً اولیکوک هلندی یا همان «کیک روغنی» میدانند؛ خوراکیای که مهاجران هلندی در قرن هفدهم آن را به آمریکای شمالی آوردند.
نیویورک تایمز به آنا جورالمون اشاره میکند که در سال ۱۶۷۳ اولیکوک را در مغازهاش در نیو آمستردام میفروخت. این روزنامه مینویسد: «بیش از ۲۰۰ سال بعد، به انبوه مهاجرانی که در جزیره الیس از راه میرسیدند، دونات رایگان داده میشد؛ همانطور که بعدها در دوران رکود بزرگ اقتصادی نیز به گرسنگان دونات میدادند.»
یکی از نخستین اشارههای مکتوب به دونات در هجویه واشنگتن ایروینگ در سال ۱۸۰۹ با عنوان تاریخ نیویورک دیده میشود. او در توصیف ضیافتهای دوران استعمار هلند، از «گلولههایی از خمیر شیرینشده که در چربی خوک سرخ میشدند و به آنها dough nuts یا oly koeks میگفتند» نوشته است.
راز سوراخ دونات
اختراع سوراخ وسط دونات را اغلب به هانسون گرگوری، ناخدای کشتی اهل ایالت مین، نسبت میدهند. او در مصاحبهای با یک روزنامه در سال ۱۹۱۶ ادعا کرد که در ۱۶سالگی و در سال ۱۸۴۷، زمانی که سوار بر یک کشتی بادبانی بود، دونات حلقهای را اختراع کرده است. براساس روایتهایی که در سراسر قرن بیستم تکرار شد، گرگوری از دوناتهای چرب و نپخته ناراضی بود و تصمیم گرفت وسط آنها را ببرد تا شیرینی بتواند یکنواختتر بپزد.
مالینز در کتاب آمریکای شیرین روایتی از این ماجرا نقل میکند که در آن گرگوری از دوناتها شکایت داشت و میگفت آنها «خمیری، چرب و تقریباً غیرقابل هضم» هستند و از خودش پرسیده بود: «چرا اینهمه خمیر را یکجا جمع کنیم؟»
داستان جذابی است، اما مورخان مطمئن نیستند که واقعاً درست باشد.
کروندل احتمال میدهد سوراخ دونات به دلایل عملی در آشپزی پدید آمده باشد. او میگوید در قرن نوزدهم، نانواها بهتدریج به جای مخمر از مواد شیمیایی پفدهنده استفاده کردند و درنتیجه توانستند خمیرهای شیرینتری درست کنند. مشکل این بود که خمیرهای حاوی شکر پیش از آنکه مغز خمیر کاملاً بپزد، تمایل داشتند بسوزند. او اضافه میکند که دستور تهیه شیرینیهای شبیه دونات، اما سوراخدار، حتی پیش از روایت گرگوری نیز وجود داشته است.
کروندل میگوید: «یک نفر ایده هوشمندانهای به ذهنش رسید: "اگر وسطش را ببریم، همه جای آن کاملاً میپزد." من هیچ راهی برای اثبات این موضوع ندارم، اما فکر میکنم منطقی به نظر میرسد.»
چگونه دونات آمریکا را فتح کرد؟
تا اوایل قرن بیستم، دونات در بسیاری از آشپزخانههای خانگی آمریکا غذایی رایج بود. با این حال، تبدیل شدن آن به یک خوراکی محبوب در سراسر کشور، به صنعتی شدن تولید آن نیاز داشت.
یکی از چهرههای کلیدی در این روند آدولف لویت، نانوا و مهاجر روس در نیویورک بود. به گفته کروندل، لویت در سال ۱۹۲۰ دستگاهی خودکار برای تولید دونات ساخت. او بعدها شرکت دونات آمریکا را تأسیس کرد و دستگاههای تولید دونات و مخلوطهای آماده تهیه آن را در اختیار نانواییهای سراسر کشور قرار داد تا این خوراکی را به صورت انبوه تولید کنند.
کریسپی کریم که در سال ۱۹۳۷ تأسیس شد و دانکین دوناتس که فعالیت خود را از سال ۱۹۵۰ آغاز کرد، بعدها به گسترش محبوبیت دونات در سراسر آمریکا کمک کردند. ویلیام روزنبرگ، بنیانگذار دانکین، که تا حدی از مجموعه معروف طعمهای بستنی شرکت هوارد جانسون الهام گرفته بود، انواع مختلفی از طعمها و مواد میانی دونات را عرضه کرد و به تبدیل این خوراکی به محصولی فراگیر و تولید انبوه کمک کرد.
دختران دوناتپز در جنگ جهانی اول
دوناتها در تاریخ نظامی آمریکا نیز نقشی ایفا کردهاند.
در جریان جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۷، هلن پرواینس، داوطلب ارتش رستگاری، و چند زن جوان دیگر که در نزدیکی خطوط مقدم مستقر بودند، به دنبال راهی برای بالا بردن روحیه سربازان میگشتند. به گفته کروندل، آنها ابتدا به فکر پختن پای سیب افتادند، اما تهیه مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز در شرایط میدان جنگ عملی نبود.
اما دونات نسبتاً ساده بود.
کروندل میگوید: «به آرد نیاز دارید، به بیکینگپودر نیاز دارید، کمی شکر لازم دارید و مقداری چربی برای سرخ کردن آن و واقعیت این است که حتی یک دونات بد، وقتی تازه باشد، واقعاً خوشمزه است؛ بهخصوص اگر وسط زمستان در منطقه آردن باشید و تا کمر در گلولای فرو رفته باشید.»
این اقدام موفقیت بزرگی به همراه داشت. به گفته مالینز، پرواینس بعدها گفت که او و «دختران دوناتپز» بیش از یک میلیون دونات میان نیروها توزیع کردند.
مالینز به نقل از پرواینس مینویسد: «وقتی نخستین دوناتها را، هر بار هفت عدد، در یک ماهیتابه کوچک سرخ میکردم، واقعاً روی پاهایم بند نبودم. در قلبم نیز دعا میکردم که ای کاش این طعم و حالوهوای خانه بتواند برای کسانی که دوناتها را میخورند، کاری فراتر از سیر کردن گرسنگی جسمانیشان انجام دهد.»
کروندل میگوید سربازان جوان، دونات را با مادران و غذای خانگی پیوند میدادند. او میگوید: «آنها میتوانستند مادرانشان را از پشت سوراخ دونات ببینند.»
به گفته کروندل، این سنت در جریان جنگ جهانی دوم نیز ادامه پیدا کرد، اما در مقیاسی بزرگتر. شرکت لویت دستگاههای قابلحمل تولید دونات را در اختیار صلیب سرخ قرار داد تا کارکنان این سازمان بتوانند برای سربازان مستقر در خارج از کشور دونات تازه تهیه کنند.
چرا دونات همچنان محبوب است؟
پیش از قرن بیستم، دونات لزوماً یک غذای مخصوص صبحانه محسوب نمیشد. کروندل میگوید: «در نیوانگلندِ قرن نوزدهم، مردم تقریباً در تمام طول روز دونات میخوردند.»
این وضعیت با گسترش شهرها تغییر کرد؛ کافهها شروع به سرو دونات کردند و مغازههای دوناتفروشی نیز برای پاسخ دادن به نیاز کارگران، صبح زود باز میکردند. دونات ارزان، قابلحمل و بهطور طبیعی مناسب همراهی با قهوه بود.
کروندل میگوید: «همزمان با شهری شدن کشور، دونات به غذایی سریع برای خوردن در صبح تبدیل شد.»
امروزه آمریکاییها سالانه حدود ۱۰ میلیارد دونات میخورند. دونات را همهجا میتوان دید؛ از پمپبنزینها و اتاقهای استراحت ادارات گرفته تا نانواییهای خاص و رستورانهای لوکس که انواع دوناتهای گورمه را با موادی از آدامس بادکنکی گرفته تا بیکن تزئین میکنند.
منبع: www.history.com
۲۵۹
کد مطلب 2281832
-
چه کسی دونات را اختراع کرد؟
-
کشف شهری رومی در دل جنگلهای آلمان
-
رحیم کنکن قمهکشی که نایب فراشخانه دربار قاجار شد / عکس
-
لورنس عربستان؛ افسر اطلاعاتی که نقشه خاورمیانه را تغییر داد؟
-
جنگ جهانی دوم برای کشورهای درگیر چقدر خرج برداشت؟
-
رحیم کنکن قمهکشی که نایب فراشخانه دربار قاجار شد / عکس