- خبرفوری
- حوادث
- جنایی
هانتاویروس و ضرورت پایش زئونوزها در ایران؛ تهدیدی که نباید نادیده گرفته شود/ ویروسی با مرگومیر بالا و درمان محدود
بروز چند مورد ابتلا و مرگ ناشی از هانتاویروس در یک کشتی کروز در سال ۲۰۲۶ بار دیگر توجه جامعه علمی را به این بیماری زئونوز جلب کرده است؛ ویروسی که عمدتاً از طریق جوندگان به انسان منتقل میشود و در برخی سویهها، بهویژه در قاره آمریکا، میتواند با نارسایی شدید ریوی و نرخ بالای مرگومیر همراه باشد. متخصصان هشدار میدهند که با گسترش سفرهای بینالمللی و تغییرات زیستمحیطی، پایش این ویروس و کنترل مخازن حیوانی آن بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.
کپی شد کدخبر: 3213830 ت ت 
گزارش ها از بروز خوشه ای از ابتلا به هانتاویروس در یک کشتی کروز در سال ۲۰۲۶، بار دیگر نگاه ها را به سوی ویروسی کشاند که اگرچه کمتر از کرونا شناخته شده، اما در برخی سویه ها تا ۶۰ درصد مرگ و میر دارد. متخصصان می گویند هانتاویروس همچنان یک تهدید جدی زئونوز است؛ بیماری ای که از جوندگان به انسان منتقل می شود و در برخی گونه ها حتی قابلیت انتقال محدود انسان به انسان را نیز پیدا کرده است.
میان ازدحام مسافران، کابین های بسته و رفت و آمدهای پی درپی در بنادر مختلف، یک کشتی کروز در بهار ۲۰۲۶ به کانون نگرانی تازه ای در حوزه بیماری های عفونی تبدیل شد؛ جایی که چند مورد شدید تنفسی، سرانجام با هانتاویروس آندس مرتبط شناخته شد. تا اوایل ماه می، دست کم سه نفر جان خود را از دست دادند و بررسی ها نشان داد بخشی از مبتلایان پیش از سوار شدن، در مناطق روستایی آرژانتین در معرض ویروس قرار گرفته بودند. اما آنچه نگرانی دانشمندان را تشدید کرد، احتمال انتقال محدود انسان به انسان در داخل کشتی بود.
این رخداد بار دیگر نام هانتاویروس را وارد تیتر رسانه های جهان کرد؛ ویروسی که سال هاست در سایه بیماری های فراگیرتر قرار دارد، اما همچنان یکی از مرگبارترین عفونت های ویروسی شناخته می شود.
میان دو جهان؛ دو چهره متفاوت از یک ویروس
دکتر علیرضا ناجی، رئیس مرکز تحقیقات ویروس شناسی، می گوید هانتاویروس ها به طور کلی در دو گروه «جهان قدیم» و «جهان جدید» طبقه بندی می شوند؛ تقسیم بندی ای که نه تنها جغرافیا، بلکه شدت و نوع بیماری را نیز مشخص می کند.
به گفته او، هانتاویروس های جهان قدیم که بیشتر در آسیا، اروپا و بخش هایی از آفریقا دیده می شوند، عمدتاً موجب «تب خونریزی دهنده همراه با سندرم کلیوی» یا HFRS می شوند؛ بیماری ای که نرخ مرگ و میر آن بین یک تا ۱۵ درصد گزارش شده است.
در مقابل، گونه های جهان جدید که در قاره آمریکا شایع اند، عامل «سندرم ریوی هانتا» یا HPS هستند؛ بیماری ای با درگیری شدید ریوی، نارسایی تنفسی و مرگ و میری که در برخی گزارش ها به ۶۰ درصد نیز می رسد.
دکتر اورنگ ایلامی، فوق تخصص بیماری های عفونی و معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز نیز با اشاره به داده های تازه اپیدمیولوژیک اعلام کرده است که تنها در سال ۲۰۲۵، هشت کشور قاره آمریکا مجموعاً ۲۹۹ مورد ابتلا و ۵۹ مرگ ناشی از هانتاویروس را ثبت کرده اند؛ آماری که نرخ کشندگی ۲۵.۷ درصدی را نشان می دهد.
رد پای تغییرات اقلیمی در افزایش موارد ابتلا
افزایش موارد ابتلا در آرژانتین، یکی از کانون های اصلی ویروس آندس، تنها یک هشدار بهداشتی نیست؛ بلکه از نگاه متخصصان، نشانه ای از اثرات عمیق تغییرات اقلیمی و دستکاری زیستگاه های طبیعی است.
ایلامی می گوید تغییرات کاربری زمین، گسترش سکونتگاه های انسانی و جابه جایی جمعیت جوندگان در نتیجه تغییرات آب و هوایی، از عوامل مؤثر در افزایش تماس انسان با مخازن طبیعی ویروس محسوب می شوند.
این همان نقطه ای است که مفهوم «سلامت واحد» یا One Health اهمیت پیدا می کند؛ رویکردی که بر پیوند مستقیم سلامت انسان، حیوان و محیط زیست تأکید دارد.
ناجی هشدار می دهد که جهان معمولاً زمانی متوجه چنین بیماری هایی می شود که موارد انسانی ظاهر شده اند، در حالی که باید پیش از آن، گردش ویروس در میان حیات وحش و جوندگان تحت پایش قرار گیرد.
ویروسی که در گرد و غبار پنهان می شود
برخلاف بسیاری از بیماری های ویروسی، مخزن اصلی هانتاویروس نه انسان بلکه جوندگان هستند؛ موش ها و رت هایی که ویروس را از طریق ادرار، بزاق و مدفوع در محیط منتشر می کنند.
انسان معمولاً هنگام تمیز کردن محیط های آلوده، تماس با سطوح آلوده یا استنشاق ذرات معلق واردشده از فضولات خشک شده جوندگان، در معرض ابتلا قرار می گیرد. حتی مواد غذایی آلوده یا تماس با اشیای آلوده نیز می تواند مسیر انتقال باشد.
در سویه آندس اما معادله پیچیده تر می شود. این گونه، برخلاف اغلب هانتاویروس ها، قابلیت انتقال محدود انسان به انسان را نیز دارد. به گفته ناجی، تماس نزدیک، سرفه، عطسه و تماس با وسایل آلوده به ترشحات تنفسی بیمار، از جمله مسیرهای احتمالی انتقال محسوب می شوند.
با این حال متخصصان تأکید می کنند انتقال ویروس همچنان به تماس نزدیک و طولانی مدت نیاز دارد و مانند بیماری هایی نظیر کرونا، به آسانی در جامعه گسترش پیدا نمی کند.
بیماری ای که با تب آغاز می شود و به نارسایی تنفسی می رسد
دوره نهفتگی هانتاویروس می تواند از چند روز تا چند هفته متغیر باشد. در مورد ویروس آندس، این بازه حتی تا ۴۲ روز نیز گزارش شده است.
علائم اولیه اغلب غیراختصاصی هستند؛ تب، سردرد، بدن درد، خستگی، تهوع، استفراغ و درد شکم. همین شباهت به بیماری های ویروسی رایج، تشخیص زودهنگام را دشوار می کند.
اما در موارد شدید، به ویژه در سندرم ریوی هانتا، وضعیت بیمار به سرعت بحرانی می شود؛ ریه ها دچار ادم شدید، تنفس مختل و شوک قلبی ـ عروقی ظاهر می شود. بسیاری از بیماران نیازمند بستری در بخش مراقبت های ویژه، دستگاه تنفس مصنوعی و در برخی موارد ECMO هستند.
در نوع کلیوی بیماری نیز کاهش شدید ادرار، افت فشار خون، خونریزی های پوستی و نارسایی کلیه دیده می شود و گاهی بیمار به دیالیز موقت نیاز پیدا می کند.
نبرد بدون واکسن و درمان اختصاصی
یکی از نگران کننده ترین جنبه های هانتاویروس، نبود واکسن یا درمان ضدویروسی قطعی است. درمان ها فعلاً بر پایه مراقبت حمایتی استوارند؛ از اکسیژن رسانی و کنترل مایعات گرفته تا حمایت قلبی و تنفسی.
اگرچه داروی ریباویرین در برخی موارد، به ویژه در HFRS، مورد استفاده قرار گرفته، اما هنوز به عنوان درمان استاندارد و قطعی پذیرفته نشده است.
در همین حال، پژوهش ها بر روی آنتی بادی های مونوکلونال و واکسن DNA برای ویروس آندس ادامه دارد؛ پروژه هایی که نتایج اولیه امیدوارکننده ای داشته اند اما هنوز به مرحله استفاده عمومی نرسیده اند.
ایران در حاشیه امن یا در آستانه تهدید؟
با وجود آنکه تاکنون گزارشی از اپیدمی گسترده هانتاویروس در ایران منتشر نشده، اما متخصصان هشدار می دهند که جهان امروز دیگر مرزهای سنتی را نمی شناسد.
ناجی می گوید با گسترش سفرهای بین المللی، فاصله جغرافیایی مفهوم گذشته را از دست داده و نمی توان احتمال ورود ویروس به کشور را نادیده گرفت. به ویژه آنکه مواردی از بیماری در کشورهای منطقه از جمله ترکیه نیز گزارش شده است.
در چنین شرایطی، کنترل جمعیت جوندگان، مدیریت پسماند، ایمن سازی انبارهای غذایی و رعایت اصول بهداشت محیط، مهم ترین ابزارهای پیشگیری باقی می مانند.
متخصصان توصیه می کنند افرادی که در مناطق آلوده فعالیت می کنند یا با فضاهای متروکه و آلوده به جوندگان سر و کار دارند، هنگام نظافت از ماسک های N95، دستکش و روش های مرطوب سازی محیط استفاده کنند تا از استنشاق ذرات آلوده جلوگیری شود.
هانتاویروس هنوز به مرحله یک بحران جهانی نرسیده، اما رخداد کشتی کروز نشان داد که این ویروس خاموش، همچنان ظرفیت غافلگیر کردن جهان را دارد؛ به ویژه در دورانی که تغییرات اقلیمی، جابه جایی گسترده انسان ها و تخریب زیستگاه های طبیعی، مرز میان انسان و مخازن بیماری را هر روز باریک تر می کند.
منبع: رکنا 
بیماری هانتا ویروس کپی شد با دوستان خود به اشتراک بگذارید: