در مصوبه هیئت وزیران با عنوان «برنامه اقدام برای ساماندهی، پالایش عملکردی و تمرکززدایی از استانهای تهران و البرز»، چنانکه در آغاز این مصوبه نیز بهصراحت آمده، پای نگرانیهای جدی دولت در خصوص منابع انرژی و ناترازیهای آنها در میان است؛ دغدغهای که تلاش میشود تا از طریق بازآرایی فضایی و جمعیتی حل شود.
به عبارتی، کل این مصوبه را میتوان به دو بخش تقسیم کرد: بخش اول، مدیریت بهینه منابع انرژی و بخش دوم، بازآرایی جمعیتی. اما جان کلام را میتوان در ماده ۵ این مصوبه دید؛ آنجا که از «کاهش بار جمعیتی» از طریق جابهجایی صنایع به مناطق جنوبی کشور و جایگزینی آن با صنایع دانشبنیان و پاک و دارای فناوری بالا، خدمات برتر کلانشهری و خدمات مولد پشتیبان تولید نظیر گردشگری، بیمه، مالی، بانکداری، برنامهریزی و طراحی سخن میرود.
با توجه به این مفهوم کلیدی، مشخص میشود که مدیریت بهینه منابع انرژی و آب که در مواد متعدد این مصوبه، نظیر تبصره ۱ و ۲ ماده ۳، به آن اشاره میشود، یا مواد ۶، ۸، ۹ و ۱۰ که محدودیتهایی بر نحوه ساخت مسکن در تهران و البرز اعمال میکند، در نهایت با افزایش قیمت تمامشده مسکن، شرایط این «کاهش بار جمعیتی» یا همان بازآرایی جمعیتی را فراهم میکند. به سخن دیگر، مفهوم «کاهش بار جمعیتی» که در ماده ۵ به آن اشاره میشود، چیزی جز بیانی بوروکراتیک از اخراج یا کوچ اجباری کارگران و فرودستان نیست. چنانکه در تبصره ماده ۵، جهت تشویق سرمایهگذاران برای انتقال صنایع به پهنه جنوبی کشور، ابزارها و اقدامات تشویقی لازم با هدف ترغیب صنایع و عاملین سرمایهگذار برای این جابهجایی در نظر گرفته میشود، اما هیچجا سخنی از وضعیت و زندگی جمعیتی که باید کاهش یابد نیست.
بنابراین، مصوبه با دو سازوکار تقلیل مناسبات اجتماعی به مسائل فنی و نادیدهانگاری ارتباطات اجتماعی و تعاملات انسانی با بهکارگیری زبانی بوروکراتیک، ابتدا بازآرایی جمعیتی را به دستورالعملهای فنی تقلیل میدهد و سپس با زبانی بوروکراتیزهشده، کوچ اجباری یا بیکاری و خانهخرابی کارگران را با زبانی بهداشتی در پس مفهوم «کاهش بار جمعیتی» پنهان میکند.
به عبارتی، این مصوبه نمیگوید با جابهجایی صنایع، چه اتفاقی برای کارگران شاغل در این صنایع رخ میدهد. آیا آنان نیز به همراه خانوادههای خود مجبور به کوچ اجباری به مناطق جنوبی خواهند شد یا با از دست دادن شغلی که بخشی از آنان حداقل یک بار برای بهدستآوردنش مجبور به مهاجرت اجباری به تهران و البرز شدهاند، بیکار میشوند؟
در نهایت اینکه، همچنان که کارگران و فرودستان در ایجاد وضعیت موجود نقش چندانی نداشتند، این بار نیز دولت بدون تغییر ساختارها و فرآیندهایی که منجر به ایجاد وضع موجود شده، بدون مشارکت فعال کارگران و فرودستان و تنها با برخوردی «شیءانگارانه» با آنان، به دنبال حل بحرانهایی است که به نظر میرسد کارگران و فرودستان بیش از گروهها و طبقات دیگر قربانی آن هستند.
این تصور زمانی تقویت میشود که هیئت دولت در این مصوبه بهصراحت از جابهجایی صنایع با خدمات برتر کلانشهری و خدمات مولد پشتیبان تولید نظیر گردشگری، بیمه، مالی، بانکداری، برنامهریزی و طراحی سخن میگوید. در واقع، به نظر میرسد با اخراج کارگران و فرودستان از تهران و البرز قرار است ترکیب جمعیتی این دو کلانشهر به نفع طبقه متوسط مدرن یا فرادستان تغییر یابد؛ تغییری که به قیمت از دست رفتن یا تخریب مناسبات اجتماعی و روابط انسانی کارگران، فرودستان و خانوادههای آنان قرار است شکل بگیرد.
*جامعهشناس
۴۷۲۳۲
کد مطلب 2303788
-
مهدی قوامیپور*
-
چرا قتلهای ناموسی واکنش اجتماعی گسترده ایجاد نمیکند؟/ نفیسه آزاد: مردان را مطالعه نکردهایم / شیرین احمدنیا: سنت هنوز تعیینکننده است
-
مقدار استاندارد مرغ برای هر نفر؛ از شام دونفره تا مهمانی ۲۰ نفره
-
بارش باران و برف در برخی مناطق کشور طی پنجشنبه