کرمانشاه- روایت شاگردان آیتالله سیدمرتضی نجومی (ره) از زندگی عالمی مردمی و هنرمندی برجسته حکایت دارد که با تلفیق معرفت دینی، هنر و اخلاق، میراثی ماندگار برای کرمانشاه بر جای گذاشت.
به گزارش خبرنگار مهر، گروه استانها: برخی شخصیتها را نمیتوان تنها با آثار علمی، جایگاه اجتماعی یا شهرت هنریشان شناخت؛ چراکه آنچه نام آنان را در حافظه تاریخی یک شهر ماندگار میکند، پیوندی عمیق میان دانش، هنر، اخلاق و ارتباط صمیمانه با مردم است. آیتالله سیدمرتضی نجومی (ره) از جمله همین شخصیتهاست؛ عالمی که نامش با هویت مذهبی و فرهنگی کرمانشاه گره خورده و سالها حضور او در مسجد نواب، خانه و محفلهای علمی و هنری، بخشی از خاطرات جمعی مردم این دیار را شکل داده است.
آیتالله نجومی (ره) پس از سالها تحصیل و کسب دانش دینی در نجف اشرف به زادگاه خود بازگشت و زندگیاش را در مسیر ترویج معارف اسلامی، آموزش و ارتباط با مردم ادامه داد. او با وجود برخورداری از جایگاه علمی و اجتماعی، زندگی سادهای داشت و هیچگاه میان خود و مردم فاصلهای ایجاد نکرد. برای او ارتباط با کسبه، اهالی محله، جوانان و اقشار مختلف جامعه، بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره بود؛ ارتباطی که نه با تشریفات، بلکه با محبت، خوشخلقی و احترام متقابل شکل میگرفت.
مردمداری و تواضع در کنار شوخطبعی و خوشصحبتی، از ویژگیهایی بود که در خاطرات نزدیکان و شاگردان او بارها تکرار میشود. آیتالله نجومی (ره) پیش از حضور در مسجد، در کوچهها و محله قدم میزد و با مردم احوالپرسی میکرد. خانهاش نیز به روی علاقهمندان، شاگردان، هنرمندان و اندیشمندان باز بود و نشستهای جمعه او فرصتی برای گفتوگو، آموزش و تبادل تجربه به شمار میرفت. او حتی با وجود پیشنهادهای متعدد برای پذیرش مسئولیتهای رسمی، ترجیح داد همان سبک زندگی ساده و مردمی خود را حفظ کند.

در کنار جایگاه علمی و دینی، آیتالله نجومی (ره) یکی از چهرههای برجسته خوشنویسی در ایران و جهان اسلام بود. تسلط او بر خطوط ثلث و نستعلیق و آشنایی عمیق با هنرهایی همچون تذهیب، تشعیر، صحافی، کاغذسازی و ابر و باد، مجموعهای ارزشمند از آثار هنری را به یادگار گذاشت. هنر برای او صرفاً مهارتی برای آفرینش زیبایی نبود، بلکه ابزاری برای انتقال مفاهیم قرآنی، احادیث و آموزههای اخلاقی محسوب میشد. به همین دلیل بسیاری از آثارش علاوه بر ارزش هنری، حامل پیامهای اعتقادی و معرفتی بودند.
خانه و کتابخانه شخصی او نیز بخشی مهم از این میراث به شمار میرفت؛ مجموعهای غنی از کتابها، نسخههای خطی، قرآنهای دستنویس و آثار نفیس که محل رفتوآمد اهل علم و هنر بود. حضور شخصیتهایی همچون علامه جعفری در این خانه و گفتوگوهای علمی آنان، نشاندهنده جایگاه علمی و فرهنگی این مجموعه بود. با این حال، وصیت و خواسته آیتالله نجومی (ره) برای تبدیل خانه و کتابخانهاش به موزه، آنگونه که انتظار میرفت، به سرانجام نرسید و سرنوشت این میراث همچنان یکی از موضوعات مهم در حوزه صیانت از مفاخر فرهنگی کرمانشاه است.
اکنون با گذشت سالها از درگذشت این عالم و هنرمند، روایت شاگردان و دوستانش دریچهای تازه به ابعاد مختلف شخصیت او میگشاید؛ از آموزش نسلهای مختلف خوشنویسان و پیشگامی در گسترش خط ثلث تا فعالیتهای اجتماعی، روحیه مردمی و نقشآفرینی در انتقال معارف دینی از مسیر هنر. بازخوانی این خاطرات تنها یادآوری گذشته نیست، بلکه فرصتی برای شناخت ظرفیتهای فرهنگی کرمانشاه و توجه به مسئولیتی است که امروز در قبال حفظ و معرفی میراث چنین شخصیتهایی بر عهده نهادهای فرهنگی و هنری قرار دارد.
استادی که پیش از خط، رسم زندگی میآموخت
مهدی سهرابینصر، از شاگردان آیتالله سیدمرتضی نجومی (ره)، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به آشنایی خود با این عالم و هنرمند از دوران کودکی اظهار کرد: از همان سالهای کودکی به واسطه سکونت در محلهای که آیتالله نجومی (ره) نیز در آن زندگی میکردند، با ایشان آشنا شدم. پدرم اهل مسجد بود و من مرتب همراه او به مسجد نواب میرفتم و گاهی نیز مکبر نماز بودم؛ به همین دلیل از همان دوران ارتباط نزدیکی با حاجآقا داشتم.
وی با توصیف ویژگیهای اخلاقی آیتالله نجومی (ره) افزود: ایشان انسانی بسیار خوشمشرب، خوشصحبت و شوخطبع بودند و با همه افراد، از کودکان و نوجوانان گرفته تا سالمندان، با محبت و صمیمیت برخورد میکردند. هر کسی که با ایشان معاشرت داشت، این روحیه را بهخوبی در رفتارشان احساس میکرد.

سهرابینصر با اشاره به علاقهمندی خود به هنر خوشنویسی از دوران کودکی گفت: در خانوادهای بزرگ شدم که با هنر آشنایی داشتند و از همان ابتدا آثار هنری آیتالله نجومی (ره) را میدیدم. به همین دلیل به خوشنویسی علاقهمند شدم و تلاش میکردم با مداد و خودکار از روی آثار ایشان تقلید کنم.
وی ادامه داد: یکبار حاجآقا با همان شوخطبعی همیشگی به من تذکر دادند که چرا پیش از آموختن اصول و روش درست هنر، به سراغ تقلید از آثار بزرگان میروم. این برخوردها برای من هم شیرین بود و هم آموزنده و بهتدریج باعث شد نگاه جدیتری به آموزش خوشنویسی پیدا کنم.
این شاگرد آیتالله نجومی (ره) با بیان اینکه آغاز جدی آموزش خوشنویسی او به راهنمایی مستقیم استاد بازمیگردد، تصریح کرد: در دوران نوجوانی حاجآقا از من خواستند نوشتههایم را برای بررسی نزد ایشان ببرم. یک روز جمعه به منزلشان رفتم و تعدادی از خوشنویسان و شاگردان ایشان نیز حضور داشتند. پس از مشاهده نوشتههایم، تأکید کردند که خوشنویسی باید با قلم و مرکب انجام شود و استفاده از ابزار درست اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: چند قلم در اختیارم گذاشتند، قلمهایم را امتحان و تراشیدند و سپس با راهنمایی ایشان نوشتن را آغاز کردم. آن روز برای من نقطه شروع جدی ورود به دنیای خوشنویسی بود.
سهرابینصر با اشاره به تداوم این ارتباط در بیش از دو دهه خاطرنشان کرد: به واسطه علاقه و محبتی که حاجآقا به برادر بزرگترم داشتند، من نیز از لطف و توجه ویژه ایشان برخوردار شدم. از آن زمان حدود ۲۵ تا ۲۶ سال، جمعهها به منزلشان میرفتم، مشق میگرفتم و از محضرشان آموزش میدیدم.
وی با اشاره به آموختن هنرهای مختلف در محضر استاد گفت: در این سالها علاوه بر خط ثلث و نستعلیق، هنرهایی مانند صحافی، کاغذسازی، تذهیب و ابر و باد را نیز دنبال کردم. با استاد عبدالله جواری و استاد اردشیر اکبری آشنا شدم و از استاد اکبری نیز کاغذسازی و صحافی آموختم. به اعتقاد من، آیتالله نجومی (ره) هم مردی فرزانه بودند، هم هنرمندی عالم و هم عالمی هنرمند که در زمینههای مختلف هنری صاحبنظر بودند.
از گلوبوته تا کتیبههای جهان اسلام
این هنرمند با اشاره به تواناییهای آیتالله نجومی (ره) در هنرهای تجسمی اظهار کرد: ایشان در نقاشی نیز مهارت فراوانی داشتند، اما به دلیل ملاحظات مذهبی از نقاشی پیکره انسان و حیوان پرهیز میکردند و بیشتر به نقاشی گلوبوته، تذهیب و تشعیر میپرداختند.
وی افزود: از ایشان آثاری در زمینه نقاشی به یادگار مانده است که از جمله آنها میتوان به تابلویی از گل رز اشاره کرد که با مدادرنگی اجرا شده و آنقدر طبیعی و زنده است که گویی گل واقعی پیش روی مخاطب قرار دارد. در تذهیب، جدولکشی، خطکشی و کاغذسازی نیز بسیار ماهر بودند.
سهرابینصر با اشاره به همکاری خود و دیگر شاگردان در ساخت کاغذهای ابری گفت: بخشی از کاغذهای ابری که در بعضی از قطعات هنری حاجآقا به کار میرفت، حاصل کار من و دوستانی بود که در این زمینه فعالیت میکردیم. نمونههایی را تهیه میکردیم و در اختیار ایشان قرار میدادیم تا با استفاده از آنها، آثار خوشنویسی را در قالب تابلوهای هنری ارائه کنند.
وی مردمی بودن را یکی دیگر از برجستهترین ویژگیهای آیتالله نجومی (ره) دانست و بیان کرد: ایشان برای اقامه نماز کمی زودتر از وقت از منزل خارج میشدند، در محله قدم میزدند و با کسبه و مردم احوالپرسی میکردند. همین ارتباط صمیمانه باعث شده بود بسیاری از کسبه و اهالی محل به مسجد بیایند و نماز ظهر مسجد نواب با حضور پرشور مردم برگزار شود.
این شاگرد قدیمی با اشاره به جلسات آموزشی روزهای جمعه در منزل آیتالله نجومی (ره) گفت: این جلسات فقط کلاس خوشنویسی نبود، بلکه هنرمندان و شاگردان آثار خود را میآوردند و حاجآقا با دقت آنها را بررسی میکردند و راهنماییهای لازم را ارائه میدادند. حتی اگر هنرمندی از شهر دیگری به کرمانشاه میآمد، گاهی او را به منزل ایشان میبردند تا از نظرات کارشناسی و راهنماییهایشان استفاده کند.
وی اضافه کرد: ما در آن جلسات علاوه بر هنر، اخلاق و رفتار انسانی را نیز میآموختیم. حاجآقا با شاگردان خود بسیار محترمانه و با محبت برخورد میکردند و در کنار آموزش هنر، اخلاق اسلامی و منش نیکو را هم به ما یاد میدادند. اگر امروز در رفتار ما نکته مثبتی وجود دارد، بخش مهمی از آن را مدیون این مرد بزرگوار هستیم.
کتابخانهای که محل مباحثه بزرگان بود
سهرابینصر با اشاره به جایگاه علمی و کتابخانه ارزشمند آیتالله نجومی (ره) گفت: یکی از خاطراتی که از منزل ایشان دارم، حضور علامه جعفری برای مباحثه علمی و استفاده از کتابخانه غنی حاجآقاست. کتابخانه ایشان حدود پنج تا شش هزار جلد کتاب داشت و در آن آثار ارزشمندی در حوزه خوشنویسی، عرفان و معارف اسلامی نگهداری میشد.
وی با تأکید بر اینکه آیتالله نجومی (ره) از دانش دینی عمیقی برخوردار بودند، افزود: ایشان تسلط بسیار خوبی بر احادیث، روایات و مبانی اعتقادی اسلام داشتند و هنگام خلق آثار خوشنویسی، معمولاً آیات قرآن و احادیث متناسب با موضوع را انتخاب میکردند. به همین دلیل آثارشان تنها نمایش مهارت و زیبایی خط نبود، بلکه هر قطعه حامل پیامی علمی، اخلاقی یا اعتقادی بود.

این هنرمند ادامه داد: حاجآقا به خوبی میدانستند که یک حدیث زیبا وقتی با خطی زیبا و ترکیبی هنرمندانه ارائه شود، تأثیر بیشتری بر ذهن و دل مخاطب میگذارد. هدفشان ترویج آیات قرآن و احادیث اهلبیت(ع) در میان مردم بود. قطعه مشهور «علی مع الحق و الحق مع علی» نمونهای از این رویکرد هنری و اعتقادی است.
سهرابینصر با اشاره به جایگاه آیتالله نجومی (ره) در خوشنویسی جهان اسلام اظهار کرد: ایشان بهویژه در خط ثلث جایگاه برجستهای داشتند و از چهرههای تأثیرگذار این هنر بودند. در دوره فعالیت ایشان، دسترسی به آثار خوشنویسان بزرگ جهان بسیار دشوار بود و گاهی رسیدن یک نمونه خط از کربلا، نجف یا ترکیه برای هنرمندان فرصتی ارزشمند محسوب میشد.
وی افزود: به یاد دارم زمانی که فیلمی از مسجد ایاصوفیه ترکیه به دستمان رسید، شاید بیست بار آن را تماشا کردیم. هر بار حاجآقا درباره کتیبهها و خطوط موجود در مسجد توضیح میدادند و نکات تاریخی و هنری آنها را تشریح میکردند. ایشان از هر فرصتی برای آموزش و انتقال دانش به شاگردانشان استفاده میکردند.
این شاگرد آیتالله نجومی (ره) با اشاره به ارتباط هنرمندان ایرانی و عراقی در حوزه خوشنویسی گفت: در سالهایی که به دلیل شرایط سیاسی و حکومت صدام امکان رفتوآمد میان دو کشور دشوار بود، با یکی از خوشنویسان بزرگ عراق ارتباط داشتم و نمونه خطهای او را برای حاجآقا میبردم و در مقابل، آثار آیتالله نجومی (ره) را برای آن هنرمند عراقی ارسال میکردم. پس از سقوط صدام و فراهم شدن امکان سفر، این هنرمند عراقی به دیدار حاجآقا آمد و صحنه دیدارشان بسیار تأثیرگذار بود؛ گویی سالها یکدیگر را میشناختند.
وی با انتقاد از کمتوجهی به معرفی سهم ایران در گسترش خط ثلث بیان کرد: به اعتقاد من، کرمانشاه و قم دو مرکز مهم رشد و تقویت خط ثلث در ایران بودهاند و استادانی همچون آیتالله نجومی (ره) در این مسیر نقش مهمی داشتهاند. با این حال، خط ثلث ایرانی در سطح جهانی بیشتر با عنوان خط عربی شناخته شده است و ما هنرمندان در معرفی پیشینه و هویت این هنر به اندازه کافی تلاش نکردهایم.
سهرابینصر در پایان با اشاره به خاطره تشییع پیکر آیتالله نجومی (ره) گفت: روز تشییع ایشان باران شدیدی میبارید و قرار بود پیکرشان از منزل تا میدان نواب صفوی تشییع شود، اما مردم نپذیرفتند که مراسم در همانجا پایان یابد و با وجود بارندگی، پیکر ایشان را تا محل دفن روی دست حمل کردند. این صحنه نشاندهنده علاقه عمیق مردم به حاجآقا بود.
وی خاطرنشان کرد: برای من تمام دیدارها و تماسهای تلفنی با ایشان خاطره است. حاجآقا هیچوقت صرفاً به چشم یک شاگرد به من نگاه نمیکردند و مانند یکی از فرزندانشان با من رفتار میکردند. از زمان درگذشت ایشان هیچ شب جمعهای نبوده که به یادشان نباشم. هرچه در هنر خوشنویسی آموختهام و هر جایگاهی که به دست آوردهام، بخش بزرگی از آن را مدیون آموزش، حمایت و محبت این استاد بزرگوار هستم.
خانهای که میتوانست موزهای برای تاریخ هنر کرمانشاه باشد
اردشیر اکبری، از شاگردان آیتالله سیدمرتضی نجومی (ره)، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ابعاد شخصیتی و هنری این عالم برجسته اظهار کرد: آیتالله نجومی (ره) در کنار فعالیتهای دینی و هنری، در تدریس نیز مهارت زیادی داشتند و مطالب را بهخوبی به شاگردان منتقل میکردند. پدر ایشان در خط نسخ خوشنویسی میکرد و آیتالله نجومی (ره) نیز خوشنویسی را از پدر خود آموخته بودند.
وی با اشاره به پیشینه زندگی این عالم و هنرمند کرمانشاهی افزود: آیتالله نجومی (ره) متولد سال ۱۳۰۷ در کرمانشاه بودند و ارتباط بسیار خوبی با مردم داشتند. ایشان در سال ۱۳۴۸ همراه پدرم به سفر حج رفتند و در آن سفر با یکدیگر صیغه برادری خواندند؛ موضوعی که نشاندهنده عمق صمیمیت و روابط دوستانه ایشان با اطرافیان بود.
اکبری با بیان اینکه آیتالله نجومی (ره) در میان مردم از محبوبیت و احترام فراوانی برخوردار بودند، تصریح کرد: ایشان با همه صمیمی بودند و مردم نیز علاقه و احترام ویژهای برایشان قائل بودند. روزهای جمعه خانه ایشان به روی همه باز بود و افراد زیادی برای دیدار به منزلشان میآمدند. حتی از شهرهای دیگر نیز افرادی برای ملاقات با ایشان به کرمانشاه سفر میکردند.
وی ادامه داد: نشستهای منزل آیتالله نجومی (ره) حالت رسمی و تشریفاتی نداشت و همه بهراحتی در کنار ایشان مینشستند و گفتوگو میکردند. حاجآقا بسیار شوخطبع و اهل مزاح بودند و روحیهای مهربان و لطیف داشتند؛ همین ویژگیها باعث میشد افراد با هر سن و جایگاه اجتماعی بهراحتی با ایشان ارتباط برقرار کنند.

گنجینهای از کتابهای خطی در انتظار ثبت در تاریخ
این شاگرد آیتالله نجومی (ره) با اشاره به ارزش کتابخانه شخصی ایشان اظهار کرد: کتابخانه حاجآقا مملو از کتابها و قرآنهای خطی بود و ایشان در زمینه صحافی نیز تسلط فراوانی داشتند. بسیاری از کتابهایی که در اختیار داشتند، به دست خودشان صحافی شده بود و پیش از انقلاب نیز در فرصتهایی که به دست میآوردند، به کار صحافی مشغول میشدند.
اکبری با تأکید بر اینکه خانه و کتابخانه آیتالله نجومی (ره) ظرفیت تبدیل شدن به یک مرکز فرهنگی و موزه تخصصی را داشت، افزود: قرار بود خانه و کتابخانه ایشان به موزه تبدیل شود، اما این موضوع به سرانجام نرسید. با توجه به کتابها، قرآنهای خطی، آثار خوشنویسی و مجموعه ارزشمندی که در این خانه وجود داشت، تبدیل آن به موزه میتوانست یادگار مهمی برای مردم کرمانشاه و نسلهای آینده باشد.
وی خاطرنشان کرد: چنین مجموعهای تنها یک کتابخانه شخصی نبود، بلکه بخشی از تاریخ هنر و فرهنگ این استان را در خود جای داده بود و میتوانست به محلی برای آشنایی علاقهمندان، پژوهشگران و نسل جوان با شخصیت و آثار این عالم و هنرمند تبدیل شود.
آیتالله سیدمرتضی نجومی (ره) را نمیتوان تنها در قاب خاطرات شاگردانش یا مجموعه آثار خوشنویسی او خلاصه کرد؛ او بخشی از هویت فرهنگی کرمانشاه است که میراثش از محراب مسجد نواب تا محفلهای هنری و کتابخانه ارزشمندش امتداد دارد. امروز پاسداشت چنین شخصیتی نباید به برگزاری مراسم سالگرد و بازگویی خاطرات محدود بماند؛ بلکه انتظار میرود ادارهکل میراث فرهنگی، دستگاههای فرهنگی، مدیریت شهری و متولیان هنری استان با پیگیری جدی وضعیت خانه و کتابخانه او، مستندسازی و شناسایی آثار و نسخههای خطی و فراهم کردن زمینه معرفی مکتب هنریاش، برای تحقق خواسته تبدیل این مجموعه به موزهای در شأن نام او اقدام کنند. کرمانشاه برای معرفی مفاخر خود ظرفیتهای ارزشمندی دارد و احیای میراث آیتالله نجومی (ره) میتواند گامی عملی در تبدیل این سرمایه تاریخی به فرصتی زنده برای آموزش، پژوهش و پرورش نسل تازهای از هنرمندان باشد.
کد مطلب 7015018
-
ورود ترامپ به چین برای شرکت در نشست اَپک
-
تاکید رئیس پلیس راه بر رعایت ضوابط حمل بار در کرمانشاه
-
تشییع و خاکسپاری شهید مرزبان «ابوالفضل فخام» در اردبیل
-
توضیحات محیطزیست تهران درباره ورود گراز به بیمارستان شهید لواسانی
-
عامل قتل پسربچه ۱۱ ساله در کرمانشاه دستگیر شد
-
قیمت شیر خام ۶۸ هزار تومان شد
-
تأکید بر مدیریت مصرف سوخت در فیروزکوه برای تثبیت پایداری انرژی شهرستان
-
تاکید مدیریت بحران کرمانشاه بر فرماندهی واحد و مدیریت زمان
-
شبتاکی؛ آیین زنان بلوچستان برای استقبال از تولد نوزاد باشعر و موسیقی
-
ظرفیت برق خورشیدی خراسان جنوبی از ۲۰۲ مگاوات گذشت
-
نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
-
زیرزمین مرموز رشت؛ نقشهای که به حکم اعدام رسید
-
قم درسوگ فقیه اهل بیت(ع)؛بدرقه پیکر آیتالله وحیدخراسانی از حرم تا حرم
-
وقوع انفجار در پایگاههای آمریکا در بحرین
-
نماز بر پیکر آیتالله وحید خراسانی توسط آیتالله کفایی اقامه شد
-
شکست نتانیاهو؛ انتخاب «متان کاهانا» به ریاست کنست
-
حمله پهپادهای ارتش به پایگاه علی السالم کویت
-
ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام میشود
-
نودونهمین شهید مدافع حرم؛ جوانی که هیچکس باور نمیکرد شهید شود
-
طلای سرخ در دامنههای لرستان؛ «زرشک» ناجی اراضی کمبازده میشود
-
روزنامههای ورزشی چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵
- دستگاه برش لیزری
- گرمی، پلتفرم سرمایهگذاری فلزات گرانبها
- فروش بیمه
- هدایای تبلیغاتی تهران سارنگ
- امداد خودرو
- لاین نوری
- خرید طلای آب شده
- شماتیک برد موبایل
- نظافت و آشپزی در منزل
- جواهری جواد
- خرید دوچرخه برقی
- قیمت ایمپلنت
- تشک مواج سلولی
- قیمت میلگرد سیادن ابهر
- تلفن گویا و سانترال ابری
- وکیل آنلاین
- ایمپلنت اصفهان
- خرید اپل ایدی
- کلینیک ترک اعتیاد تهران
- دوربین مداربسته
- جراح بینی تهران
- جراح بینی در تهران
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه

