با وجود تبلیغات گسترده اسرائیل درباره حفاظت از محیط زیست و سرسبز کردن بیابانها، سیاستهای این رژیم به تخریب گسترده زمینهای کشاورزی، منابع آب و اکوسیستمهای فلسطین منجر شده است.
خبرآنلاین- ترجمه از الجزیره- مترجم مهسا مژدهی: یک ماه از آغاز فصل برداشت زیتون در سال جاری میلادی گذشته است، اما شهرکنشینان و نظامیان اسرائیلی تاکنون ۴۵۰۰ اصله درخت زیتون را در کرانه باختری اشغالی تخریب کرده یا از ریشه بیرون آوردهاند. از ابتدای سال نیز ۱۰۰ هزار درخت زیتون در این منطقه نابود شده است. در نوار غزه، از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، ۹۷ درصد از دو میلیون درخت زیتون این منطقه از بین رفتهاند. این در حالی است که اسرائیل از زمان اشغال غزه و کرانه باختری در سال ۱۹۶۷ تا دهه ۲۰۱۰، بیش از ۸۰۰ هزار درخت زیتون را نابود کرده بود.
هر بار که خبر اعزام هیئتی دیگر از سوی اسرائیل به نشستهای بینالمللی تغییرات اقلیمی، تنوع زیستی یا مقابله با بیابانزایی را میشنوم و میبینم که مقامهای این رژیم از «تخصص منحصربهفرد» خود در «شکوفا کردن بیابان» سخن میگویند، تصویر ویرانگر درختانی که از ریشه بیرون کشیده شدند و باغ زیتون پدربزرگم را به یاد میآورم. این همان افسانهای است که اسرائیل سالها برای خود ساخته و به جهان عرضه کرده است.
نابودی درختان زیتون تنها بخشی از جنگ گستردهتر اسرائیل علیه سرزمین فلسطین است؛ جنگی که پوشش گیاهی، خاک، منابع آب و تمام زیستبوم این سرزمین را هدف قرار داده است. از زمان نکبت ۱۹۴۸، سیاستهای استعماری اسرائیل تنها به تصرف زمین و آواره کردن ساکنان آن محدود نمانده، بلکه تغییر چهره طبیعت و تضعیف توانایی سرزمین فلسطین برای تأمین معاش مردمی را نیز دربر گرفته است که نسلها در آن زندگی کرده و به کشتوکار پرداختهاند.
به بیان دیگر، اسرائیل برخلاف ادعاهای زیستمحیطی و تبلیغات سبزنمایانه خود، سرزمین شکوفای فلسطین را به آتش کشیده است.
بازمهندسی «بیابان»؛ وقتی استعمار طبیعت را هم هدف میگیرد
زمانی که نخستین مهاجران صهیونیست در اواخر قرن نوزدهم وارد فلسطین شدند، با سرزمینی روبهرو بودند که به ادعای آنها «بیابان» بود؛ اما این بیابان پیش از ورود آنان نیز سرسبز و حاصلخیز بود. زمینهای فلسطین نهتنها به اندازه کافی محصول تولید میکردند تا نیاز غذایی ساکنان خود را تأمین کنند، بلکه امکان صادرات محصولات کشاورزی به مناطق همسایه در قلمرو امپراتوری عثمانی و حتی آن سوی دریای مدیترانه، به اروپا، را هم داشتند.
فلسطینیها گندم، جو و یولاف کشت میکردند و از درختان زیتون و انواع درختان میوه محصول برداشت میکردند. در مناطق نزدیکتر به ساحل مدیترانه، باغهای سرسبز انواع سبزیجات و میوهها را تولید میکردند. در صحرای خشکتر نقب در جنوب نیز قبایل بادیهنشین به پرورش گلههای گوسفند، بز و شتر مشغول بودند و از این راه گوشت، شیر و پشم تولید میکردند.
فلسطینیها با زیستبومهای متنوعی که در آنها زندگی میکردند، از تالابها گرفته تا مناطق خشک بیابانی، سازگاری داشتند. آنها به جای تلاش برای تغییر طبیعت، روشهای کشاورزی خود را با شرایط محلی تطبیق میدادند. در مناطق خشکتر، محصولات بومی مقاوم به خشکسالی میکاشتند و در درههایی که به منابع آب نزدیکتر بودند، به سراغ محصولاتی میرفتند که به آبیاری بیشتری نیاز داشتند.
در مقابل، مهاجران صهیونیست که از اروپا به فلسطین آمده بودند، میخواستند چشمانداز طبیعی این سرزمین را به چیزی شبیه محیط آشنای خود در اروپا تبدیل کنند. آنها گونههای درختی وارداتی از اروپا، مانند کاج سنگی، را میکاشتند و در برخی موارد گونههای بومی، از جمله درختان زیتون، را از ریشه بیرون میآوردند. باتلاقها را خشک میکردند، مسیر رودها و جویبارها را تغییر میدادند و میکوشیدند مناطق بیابانی را به جنگل تبدیل کنند.

برخی از این اقدامات پیامدهای فاجعهباری برای زیستبومهای محلی داشت. برای مثال، گونههای گیاهی غیربومی مانند اکالیپتوس وارد فلسطین شدند؛ درختی که بهراحتی آتش میگیرد و در افزایش فراوانی و شدت آتشسوزیهای جنگلی نقش داشته است.
تلاش اسرائیل برای تغییر چهره طبیعت، انگیزهای فراتر از کشاورزی و توسعه داشت: پاک کردن آثار حضور فلسطینیها. درختان را بر بقایای روستاهای فلسطینی که غارت و ویران شده بودند، میکاشتند تا آثار آنها را بپوشانند. کشاورزی به سبک اروپایی نیز شیوههای بومی فلسطینی را که قرنها غذای مردم را تأمین کرده بود، کنار زد و از میان برد.
نابودی زیستمحیطی فلسطین؛ از سرقت آب تا تخریب خاک
حمله صهیونیستها به سرزمین فلسطین با مرزهای سال ۱۹۴۸ متوقف نشد. به محض آنکه ارتش اسرائیل کرانه باختری و نوار غزه را اشغال کرد، منابع طبیعی این مناطق را نیز مانند ساکنان آنها تحت سلطه نظامی خود قرار داد.
آب در مرکز این روند قرار داشته است. با گسترش شهرکهای غیرقانونی در سرزمینهای اشغالی، شهرکنشینان بهتدریج کنترل منابع آبی محلی را به دست گرفتند. امروزه شرکت ملی آب اسرائیل، مکوروت، شبکه گستردهای از تأسیسات آبی را اداره میکند که آب را از شهرها و روستاهای فلسطینی به شهرکهای اسرائیلی منتقل میکند. این شرکت در فصل تابستان بارها آب مناطق فلسطینی را قطع میکند تا تأمین پایدار آب برای شهرکنشینان غیرقانونی تضمین شود.
این سرقت منابع آبی، کشاورزی و زیستبومهای فلسطینی را بهشدت ویران کرده است.
در همین حال، تصرف زمین تنها با خشونت علیه مردم فلسطین همراه نبوده، بلکه خاک این سرزمین نیز از این خشونت در امان نمانده است. ارتش اسرائیل و شهرکنشینان سالهاست با سمپاشی زمینهای فلسطینی تلاش میکنند کشاورزان را از کار روی مزارع خود بازدارند. از سوی دیگر، آتش زدن و ریشهکن کردن درختان و دیگر پوششهای گیاهی، در کنار ساختوساز شهرکها، به خاک آسیب زده و موجب فرسایش آن شده است.
در غزه، نابودی زیستمحیطی به شدیدترین شکل ممکن رسیده است. جنگ نسلکشی که اسرائیل علیه نوار غزه به راه انداخت، زمینهای کشاورزی، درختان، خاک و منابع آبی این منطقه را بهشدت تخریب کرده است.

بمباران و بولدوزرها هم بر شدت این خسارتها افزودهاند. اسرائیل حدود ۸۵ درصد از ساختمانهای نوار غزه را نابود کرده و در نتیجه آن، نزدیک به ۷۰ میلیون تن آوار بر جای مانده است؛ آواری که حاوی انواع مواد سمی است. بمبارانهای اسرائیل فلزات سنگینی مانند سرب، کادمیوم، آرسنیک، تنگستن و آلومینیوم را در محیط پراکنده کرده است. ترکیبات انفجاری مانند تیانتی، آردیایکس و پرکلراتها نیز در میان این آلایندهها قرار دارند.
این مواد به خاک و آبهای زیرزمینی نفوذ میکنند و خسارتهای زیستمحیطی به بار میآورند که آثار آنها ممکن است سالها باقی بماند.
در همین حال، بولدوزرها با تخریب مداوم ساختمانها و زمینها، لایه سطحی خاک را نیز از بین بردهاند؛ لایهای که سرشار از مواد آلی و مواد مغذی ضروری برای رشد گیاهان است. این روند زمینهای کشاورزی غزه را بیش از پیش تخریب کرده و توان تولید محصولات کشاورزی را کاهش داده است.
منطق استعمار؛ تصرف زمین بدون احساس تعلق
تناقض ماجرا اینجاست که کسانی که مدعی حقی باستانی بر این سرزمین هستند، همان کسانیاند که به تخریب و نابودی آن مشغولاند. این مسئله بهراستی شگفتآور است.
استعمارگر به زمین به چشم چیزی نگاه میکند که باید آن را تصرف کرد، در اختیار گرفت و برای کسب منفعت به کار انداخت. رابطه استعمار با زمین، رابطهای مبتنی بر بهرهکشی و سوءاستفاده برای دستیابی به منافع مادی است؛ نه مراقبت، نه پاسداری و نه احساس تعلق.
نگاه اسرائیل به سرزمین فلسطین، یعنی مسموم کردن و نابود کردن آن برای تسلط بر زمین، تفاوتی اساسی با نگاه فلسطینیها دارد. از سال ۱۹۴۸ تاکنون، فلسطینیها با حملات مداوم، ویرانی، سرقت منابع و غارت داراییهای خود روبهرو بودهاند. با این همه، بارها تلاش کردهاند زمینهایشان را بازسازی کنند، دوباره درخت بکارند و زندگی را به آنها بازگردانند.
پدربزرگ خودم، حمدان، نمونهای از همین روحیه فلسطینی است. او به مدت چهار دهه از یک باغ زیتون به مساحت هشت دونوم (حدود هشت هزار مترمربع) مراقبت کرد؛ باغی که در هر فصل برداشت، ۱۵۰۰ کیلوگرم روغن زیتون تولید میکرد.
در جریان جنگ سال ۲۰۰۸، ارتش اسرائیل با بولدوزر باغ را ویران کرد. اما پدربزرگم تسلیم نشد. با کمک من دوباره درختان زیتون را کاشت. درست زمانی که باغ داشت جان دوباره میگرفت، ارتش اسرائیل در جریان جنگ سال ۲۰۱۴ بار دیگر آن را نابود کرد.
برای پدربزرگم، درختان زیتون چیزی فراتر از وسیله امرار معاش بودند. او آنها را مانند فرزندانش میدید؛ حاصل سالها مراقبت و نمادی از پیوند خانوادهاش با سرزمین. کمتر از یک هفته پس از نابودی باغ در سال ۲۰۱۴، پدربزرگم از شدت شوک و اندوه درگذشت.
ما نیز تسلیم نشدیم. خانوادهام در سال ۲۰۱۵ تصمیم گرفت زمین را احیا کند و دوباره درختان زیتون را در آن بکارد. این کار چند ماه طول کشید و سه سال زمان برد تا درختان به بار بنشینند. سرانجام توانستیم در دو فصل محصول برداشت کنیم، اما ارتش اسرائیل در جریان جنگ سال ۲۰۲۱ باغ را بمباران کرد.
زمین چنان آسیب دیده بود که دیگر برای کشت زیتون مناسب نبود. پاکسازی آلودگیها و پر کردن گودالهای ناشی از انفجار بمبها زمان زیادی برد، اما با این حال توانستیم بخشی از زمین را به کشت محصولات فصلی مانند گندم اختصاص دهیم. سپس در دسامبر ۲۰۲۳، ارتش اسرائیل بار دیگر باغ را ویران کرد.
اگر این زمین در آن سوی «خط زرد» قرار نداشت؛ خطی که پیوسته در حال گسترش است، امروز بار دیگر درختان زیتون را در آن میکاشتم.
این میل به مراقبت از زمین چنان عمیق در وجود فلسطینیها ریشه دوانده است که حتی در اردوگاههای آوارگان نیز مردم جلوی چادرهای خود باغچههای کوچکی درست میکنند و در آنها نعناع، ریحان و گل میکارند.
با وجود تمام تبلیغات و سبزنماییهایی که اسرائیل به راه انداخته است، اکنون برای جهان بیش از هر زمان دیگری روشن شده که چه کسانی میتوانند سرزمین مقدس را شکوفا کنند. نه کسانی که آن را ویران میکنند، مسموم میکنند و با بولدوزر زیرورو میکنند؛ بلکه کسانی که ریشههای عمیقی در آن دارند، میکارند، پرورش میدهند و از زمین مراقبت میکنند. صاحبان واقعی این سرزمین همانها هستند.
۳۱۲/۴۲
کد مطلب 2302567
-
افشای استقرار مخفیانه نیروهای فرانسوی در اوکراین با ماموریتی محرمانه
-
آمریکا به دنبال تغییر در سازوکار نیروهای یونیفل با پیشنهاد استقرار نیروی چندملیتی
-
اسرائیل سرزمین مقدس را به آتش میکشد / جنگ پنهان تلآویو علیه طبیعت و محیط زیست فلسطین
-
تلگرام در عراق فیلتر شد
-
پشتپرده محدودیتهای ارمنستان در پیمان امنیت جمعی و آینده اوراسیا
-
اعتراف دیرهنگام بایدن به سرطان پروستات در کتاب خاطراتش / نیویورکر: انفعال در برابر دروغهای نتانیاهو فاجعه آفرید