تولیدات سینما و نمایشخانگی به هر راهی متوسل میشوند برای دیدهشدن و این هر راهی، ممکن است از پیامک آغاز شود و به در آغوش کشیدن فلان بازیگر زن و مرد برسد.
به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه فرهیختگان نوشت: زنپوششدن در سینما، بازیگری که میگوید من در خطرم و نجاتم دهید و چند ساعت بعد میفهمیم که همه این بازیها تبلیغ فلان فیلم یا سریال بوده، پیامکی که به تلفنهای همراه ارسال میشود و در آن فلان شوخی جنسی یا فلان تهدید را نوشته؛ همه این ماجراها را بگذارید کنار هم و داستانی را که اخیراً برای یکی از سریالهای شبکه نمایشخانگی رخ داد، بگذارید کنارش. تولیدات سینما و نمایشخانگی به هر راهی متوسل میشوند برای دیدهشدن و این هر راهی، ممکن است از پیامک آغاز شود و به در آغوش کشیدن فلان بازیگر زن و مرد برسد.
انگار حتی تولیداتی که ارزش دیدن هم دارند، محض اطمینان، عبور از چهارچوبهای فرهنگی و اخلاقی سینما و نمایشخانگی را هدف میگیرند تا اگر میزان بازدید احتمال کمشدنش میرفت با تزریق چند صحنه و وایرال کردن آن در فضای مجازی مخاطب بیشتری جذب شود. این منطق بیش از آنکه یک سریال را برای کیفیتش بالا ببرد، آن را در کانالهای خبری بالا برده و محل بحث و بیشترشدن شکافها و تندتر شدن نگاهها میشود؛ اما پرسش اصلی اینجاست این مسیر دقیقاً چه زمان و تحت چه شرایطی میخواهد متوقف شود، با پخش و حذفکردن یا برخورد قهری یا واکنش خود مخاطب. مخاطبی که حالا هم از این مدل از تبلیغات خسته شده است و برخوردهای عمدی و یا غیرعمدی پسینی هم دیگر برایش اهمیتی ندارد.
اتفاقات چند روز اخیر را بررسی کنید؛ یک کلیپ چنددقیقهای پخش میشود، همان تبلیغ مثلاً قرار است بر مبنای اقتصاد توجه، مخاطب جذب کند. احتمالاً اگر هربرت سایمون، برنده جایزه نوبل اقتصاد و صاحب ایده اقتصاد توجه وضعیت کنونی نمایشخانگی در ایران و تلاشهای برخی پلتفرمها را میدید، ایده جدیدی را در ذهن خود میپروراند که این حجم از تلاشهای اخلاقی و غیراخلاقی برای جذب مخاطب را پاسخ بدهد. باز هم نگاهی به اتفاقات چند روز گذشته بیندازید. بهموازات وایرالسازی «یل» اما مخاطبان توجهشان را نه روی این گوشه از سریال بلکه روی سکانس جدال نوید محمدزاده و بابک حمیدیان میبرند و آن برای مخاطب اولویت پیدا میکند.
اینکه مخاطب ترجیح میدهد گوشههایی که از سریال جذابیت نمایشی دارد را بر تکههای زرد اولویت بدهد نشان میدهد عمر این مدل از وایرالسازی تا چه اندازه است. یا در مثالی دیگر سریال پرمخاطب دیگر یعنی «در انتهای شب» نیز صحنههای مشابهی را وایرال کرد؛ اما سؤال اینجاست چقدر از آن سکانسها در ذهن مخاطب باقی مانده و چقدر جایی که قصهها به تصویر میآیند؟ موارد مشابه دیگری هم در دیگر محصولات نمایشخانگی وجود دارد؛ اما مسئله اینجاست که این مدل از پرداخت دقیقاً قرار است به کجا برسد؟
وقتی حاشیه جای داستان را میگیرد
یکی از موضوعات مهم در مواجهه با اتفاقات اخیر در آثار نمایشی، مسئله عبور از خطوط قرمز و سنجیدن واکنشهاست؛ اینکه فیلمساز یا سازنده یک اثر، گاهی موقعیتی را مقابل دوربین قرار میدهد تا ببیند واکنشها چه خواهد بود؛ واکنش حاکمیت، نهادهای نظارتی و البته مخاطبان. این آزمودن مرزها، بهخودیخود پدیده تازهای نیست. هنر همواره با پرسش از محدودیتها و عبور از چهارچوبهای تثبیتشده نسبت داشته است و گاهی همین مواجهه میتواند به خلق اثری متفاوت و طرح مسئلهای تازه منجر شود. اما مسئله از جایی آغاز میشود که عبور از خط قرمز، نه ضرورتی هنری و روایی، بلکه راهی برای جلبتوجه و دیدهشدن باشد.
دیدهشدن برای هر اثر نمایشی اهمیت دارد. فیلم و سریال برای مخاطب ساخته میشوند و طبیعی است که سازندگان بخواهند آثارشان دیده شود، درباره آنها حرف بزنند و مخاطب بیشتری پیدا کنند. حتی استفاده از تبلیغات، انتخاب صحنههای جذاب برای معرفی اثر و بهرهگرفتن از ظرفیت شبکههای اجتماعی، بخشی از قواعد امروز تولید و عرضه محصولات فرهنگی است. اما این تلاش تا جایی منطقی و قابلدفاع است که به خود اثر و منطق روایت آن آسیب نزند؛ نه اینکه دیدهشدن به هدفی مستقل تبدیل شود و هر وسیلهای برای رسیدن به آن توجیهپذیر به نظر برسد.
در برخی سریالها، با سکانسهایی روبهرو میشویم که به نظر میرسد بیش از آنکه برای خلق درام، شناخت شخصیتها یا پیشبرد قصه طراحی شده باشند، قرار است به لحظهای پربازدید در شبکههای اجتماعی تبدیل شوند. صحنههایی که میتوان آنها را از دل سریال بیرون کشید، در قالب یک کلیپ کوتاه منتشر کرد و دربارهشان بحث به راه انداخت؛ بیآنکه حذفشان لطمهای جدی به روایت وارد کند. در چنین وضعیتی، سازنده بهجای آنکه از ظرفیت داستان برای جذب مخاطب استفاده کند، بخشی از اثر را به ابزاری تبلیغاتی تبدیل میکند؛ ابزاری برایآنکه نام سریال در فضای مجازی بماند و مخاطب برای تماشای قسمت بعدی کنجکاو شود.
این رویکرد تفاوت چندانی با پدیده زنپوشی در سینما ندارد؛ جایی که گاهی خود زنپوش شدن بازیگر، بیش از نقشی که در داستان دارد، در تبلیغات و معرفی فیلم اهمیت پیدا میکند. در این موارد، یک انتخاب اجرایی یا تصویری به تیتر و موضوع اصلی تبلیغات تبدیل میشود و اثر بیش از آنکه با قصه و کیفیت رواییاش معرفی شود، با همان حاشیه شناخته میشود. در واقع، آنچه قرار بوده بخشی از جهان فیلم باشد، از متن جدا میشود و به ابزار جلبتوجه بدل میشود. مسئله این نیست که زنپوشی یا هر انتخاب نامتعارف دیگری لزوماً نباید در سینما به کار گرفته شود؛ پرسش این است که آیا چنین انتخابی در خدمت شخصیت و داستان است یا صرفاً قرار است بهانهای برای دیدهشدن فراهم کند؟
ماجرای سریال «یل» و صحنه آغوش مادر و پسر نیز از همین زاویه قابلبررسی است. فارغ از داوری درباره خود صحنه یا واکنشهایی که به آن شکل گرفته، باید پرسید این لحظه چه جایگاهی در ساختار داستان دارد و چه ضرورتی آن را به بخشی از روایت تبدیل کرده است؟ آیا با صحنهای روبهرو هستیم که از دل رابطه شخصیتها و موقعیت دراماتیک آنها بیرون آمده یا انتخابی است که ظرفیت بحثبرانگیز شدن و بازتاب در فضای مجازی را داشته است؟ تفاوت این دو نگاه مهم است؛ چون در حالت اول، صحنه بخشی از روایت است و در حالت دوم، روایت بهانهای برای ساختن صحنهای میشود که قرار است بیرون از اثر زندگی کند. البته نمیتوان صرفاً بر اساس واکنشهای بعدی مخاطبان درباره نیت سازندگان قضاوت قطعی کرد. ممکن است صحنهای با هدفی کاملاً روایی ساخته شده باشد، اما در فضای عمومی به شکلی دیگر دیده شود.
بااینحال، تکرار چنین موقعیتهایی این پرسش را جدیتر میکند که آیا بخشی از تولیدات نمایشی، از ابتدا با نگاه به بازتاب احتمالی در شبکههای اجتماعی طراحی میشوند؟ آیا سازندگان پیش از آنکه بهضرورت یک سکانس در داستان فکر کنند، به این میاندیشند که کدام لحظه میتواند جنجال به پا کند، واکنش برانگیزد یا حتی با عبور از یک مرز، نام اثر را بر سر زبانها بیندازد؟ خطر این شیوه آن است که بهتدریج جای معیارهای اصلی تولید اثر را بگیرد. وقتی موفقیت یک سکانس با تعداد بازنشرها و واکنشها سنجیده شود، دیگر چندان عجیب نیست که منطق داستانی در اولویت دوم قرار بگیرد. در چنین شرایطی، مخاطب بهجای آنکه با شخصیتها و سرنوشتشان همراه شود، منتظر لحظهای میماند که قرار است بحث تازهای در فضای مجازی ایجاد کند.
ازسویدیگر، این روش حتی میتواند اثر معکوس داشته باشد؛ چون جنجال، عمر کوتاهی دارد و پس از فروکشکردن واکنشها، آنچه از یک سریال باقی میماند، کیفیت داستان، بازیها و ساختار روایی آن است. عبور از خطوط قرمز، اگر قرار است معنایی هنری داشته باشد، باید به طرح پرسش، گشودن افق تازه یا بیان تجربهای انسانی کمک کند. همانطور که دیدهشدن یک اثر نیز زمانی ارزشمند است که مخاطب را به تماشای خود اثر دعوت کند، نه اینکه یک صحنه جداافتاده جایگزین آن شود. سینما و شبکه نمایش خانگی بیش از هر چیز به قصههایی نیاز دارند که مخاطب را با خود همراه کنند؛ نه آثاری که برای حفظ توجه او، هر بار به دنبال حاشیهای تازه بگردند. مسئله در نهایت، مخالفت با دیدهشدن یا تجربهگرایی نیست؛ مسئله این است که دیدهشدن نباید به بهایی تمام شود که داستان و منطق اثر را از میان ببرد.
وایرالشدن مهمتر است
یکی از پدیدههایی که در سالهای اخیر بیش از گذشته در تولید آثار نمایشی به چشم میآید، تلاش برای وایرالشدن و جلبتوجه در شبکههای اجتماعی است. این روزها در سینما، شبکه نمایش خانگی و حتی گاهی در تلویزیون، با صحنههایی روبهرو هستیم که به نظر میرسد بیش از آنکه در خدمت روایت و پیشبرد داستان باشند، با هدف دیدهشدن و ایجاد بازتاب در فضای مجازی طراحی شدهاند. گویی بخشی از سازندگان آثار تصویری به این نتیجه رسیدهاند که برای جلبتوجه مخاطب، دیگر قصه خوب، بازی قابلقبول و کارگردانی درست کافی نیست؛ بلکه باید لحظهای در اثر گنجاند که پس از انتشار هر قسمت، در شبکههای اجتماعی دستبهدست شود، واکنش برانگیزد و نام سریال را بر سر زبانها بیندازد. البته استفاده از موقعیتهای متفاوت، صحنههای غافلگیرکننده یا حتی لحظات بحثبرانگیز، بهخودیخود ایرادی ندارد. سینما و تلویزیون همواره از ظرفیت تصویر برای ایجاد شوک، برانگیختن احساسات و غافلگیرکردن مخاطب استفاده کردهاند.
مسئله از جایی آغاز میشود که این انتخابها نه از دل منطق داستان، بلکه با محاسبه میزان بازتاب احتمالی آنها در فضای مجازی انجام میشود. در چنین شرایطی، صحنه دیگر بخشی از جهان اثر نیست؛ به قطعهای مستقل برای انتشار در شبکههای اجتماعی تبدیل میشود. نکته مهم اینجاست که همیشه هم قرار نیست سازندگان برای وایرالشدن از خطوط قرمز عبور کنند. گاهی مسئله سادهتر از این حرفهاست؛ وقتی قصهای برای روایت ندارند، وقتی نمیتوانند مخاطب را با شخصیتپردازی و موقعیتهای دراماتیک همراه کنند یا وقتی ایده تازهای برای پیشبرد داستان ندارند، از هر چیزی که بتواند توجه جلب کند استفاده میکنند. در واقع، عبور از خط قرمز تنها یکی از ابزارهای احتمالی است؛ گاهی یک صحنه نامتعارف، یک حرکت نمایشی یا حتی یک موقعیت بیارتباط با قصه، صرفاً برای ساختن یک لحظه پربازدید به کار گرفته میشود.
نمونههایی از این رویکرد را در برخی آثار شبکه نمایش خانگی دیدهایم. برای مثال، در سریال حامد عنقا، نمایش صحنه تراشیدن موی سر یکی از شخصیتها به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل شد؛ درحالیکه به نظر میرسید حذف یا نمایشندادن این لحظه، خللی در روند روایت و فهم داستان ایجاد نمیکرد. پرسش اینجاست که چرا سازندگان باید بر نمایش چنین صحنهای اصرار داشته باشند؟ آیا این انتخاب ضرورتی دراماتیک داشته یا قرار بوده با جلبتوجه و ایجاد بحث، نام سریال بیشتر در فضای مجازی مطرح شود؟
نمونه دیگر را میتوان در صحنههای رقص و آواز دید؛ لحظاتی که گاهی در پیوند با فضای داستان، شخصیتپردازی یا موقعیت روایی قرار میگیرند و میتوانند بخشی پذیرفتنی از اثر باشند. اما در مواردی نیز حضور آنها چندان نسبتی با قصه ندارد و بیشتر به نظر میرسد برای تولید یک سکانس پرمخاطب و قابلانتشار در فضای مجازی طراحی شدهاند. گویی سازندگان از ابتدا به این فکر میکنند که کدام صحنه میتواند به کلیپ کوتاه تبدیل شود و بیشترین بازدید را به دست بیاورد. این رویکرد در نهایت میتواند به خود اثر آسیب بزند. وقتی معیار انتخاب و اجرای یک صحنه، میزان وایرالشدن آن باشد، منطق روایت به حاشیه میرود و مخاطب بهجای دنبالکردن قصه، منتظر لحظه بعدی برای غافلگیری یا جنجال میماند.
ازسویدیگر، تکرار این شیوه بهتدریج از تأثیرگذاری چنین صحنههایی هم کم میکند؛ چراکه مخاطب خیلی زود متوجه میشود با یک انتخاب حسابشده برای جلبتوجه روبهروست، نه لحظهای که ضرورت داستانی آن را رقم زده است. مسئله این نیست که آثار نمایشی نباید از ظرفیت شبکههای اجتماعی برای معرفی خود استفاده کنند یا نباید صحنههای متفاوت و بحثبرانگیز داشته باشند. مسئله، جابهجایی اولویتهاست؛ اینکه وایرالشدن به هدفی مستقل تبدیل شود و داستان و شخصیتها به ابزاری برای رسیدن به آن هدف تقلیل پیدا کنند. در نهایت، آنچه یک سریال یا فیلم را در ذهن مخاطب نگه میدارد، نه لزوماً یک سکانس جنجالی و پربازدید، بلکه کیفیت کلی اثری است که ساخته شده؛ کیفیتی که با چند کلیپ وایرال به دست نمیآید.
سوپاپ اطمینان برای دیدهشدن
به نظر میرسد عبور از برخی خطوط قرمز، برای بخشی از سازندگان آثار نمایشی به راهی برای جلبتوجه بیشتر تبدیل شده است؛ راهی که میتواند حتی ضعفهای احتمالی اثر را هم برای مدتی به حاشیه ببرد و نام یک فیلم یا سریال را بر سر زبانها بیندازد. در چنین شرایطی، خط قرمز دیگر صرفاً یک محدودیت یا مرز نظارتی نیست، بلکه گاهی به فرصتی تبلیغاتی تبدیل میشود؛ فرصتی برای ایجاد بحث، برانگیختن واکنش و جذب مخاطبی که شاید در شرایط عادی، انگیزه چندانی برای تماشای آن اثر نداشته باشد. البته نمیتوان منکر شد که محدودیتها و خطوط قرمز، در مواردی ممکن است دست فیلمساز را برای روایت برخی موضوعات ببندند یا مانع پرداختن به بخشی از واقعیتهای اجتماعی شوند. اما پرسش اینجاست که آیا هر بار عبور از این مرزها به معنای خلق اثری جسورانهتر و جذابتر است؟ آیا سازندگان واقعاً به دنبال گسترش دایره روایت و تجربههای تازهاند یا گاهی از حساسیتهای موجود برای جلبتوجه استفاده میکنند؟ به بیان دیگر، آیا جذابیت یک اثر از دل داستان و کیفیت ساخت آن بیرون میآید یا از میزان واکنشی که عبور از یک خط قرمز ایجاد میکند؟
برای روشنتر شدن مسئله، میتوان یک فرض ساده را در نظر گرفت: اگر هیچیک از این خطوط قرمز وجود نداشت و سازندگان در نمایش موضوعات و موقعیتهای مختلف با محدودیتی روبهرو نبودند، آیا باز هم میتوانستند بیش از امروز مخاطب جذب کنند؟ آیا مخاطبی که اکنون به دلیل دیدن یک صحنه نامتعارف یا بحثبرانگیز پای یک سریال مینشیند، در شرایطی که امکان نمایش همه آن صحنهها وجود داشته باشد، همچنان همان میزان کنجکاوی و اشتیاق را خواهد داشت؟ شاید پاسخ این پرسش چندان هم ساده نباشد، اما طرح آن میتواند به فهم بهتر نسبت میان محدودیت، جذابیت و مخاطب کمک کند.
مسئله این است که گاهی خود ممنوعیت یا حساسیت پیرامون یک موضوع، به بخشی از جذابیت آن تبدیل میشود. در این حالت، عبور از خط قرمز نوعی ارزش افزوده تبلیغاتی پیدا میکند؛ سازنده میداند که یک صحنه مشخص، حتی پیش از آنکه مخاطب با کلیت داستان مواجه شود، میتواند در فضای مجازی بازتاب پیدا کند و به معرفی اثر کمک کند. اما این نوع توجه لزوماً به معنای افزایش علاقه مخاطب به خود اثر نیست. ممکن است یک سکانس بارها دیده و بازنشر شود، اما این بازتاب به تماشای کامل سریال یا رضایت مخاطب از آن منجر نشود.
ازسویدیگر، اگر قرار باشد جذابیت یک اثر نمایشی بهطور مداوم بر پایه عبور از مرزها و ایجاد شوک تعریف شود، این ابزار هم بهتدریج کارکرد خود را از دست میدهد. مخاطبی که چند بار با چنین ترفندی روبهرو شده، ممکن است دیگر بهسادگی غافلگیر نشود. در این میان، آنچه اهمیت دارد توانایی سازندگان در خلق داستانی است که بدون اتکا به حاشیهها و جنجالهای مقطعی، مخاطب را با خود همراه کند. در نهایت، پرسش اصلی از سازندگان این است: اگر امکان نمایش همه چیز وجود داشت، باز هم همین اندازه مخاطب داشتید؟ اگر پاسخ مثبت است، پس چرا تا این اندازه بر عبور از خطوط قرمز بهعنوان عامل دیدهشدن تکیه میشود؟ و اگر پاسخ منفی است، شاید باید به این احتمال فکر کرد که بخشی از جذابیت آثار، نه از کیفیت روایت، بلکه از حساسیتهایی میآید که پیرامون آنها شکل گرفته است. دیدهشدن حق هر اثر و خواسته طبیعی هر سازندهای است، اما وقتی عبور از خط قرمز به سوپاپ اطمینان تبلیغاتی تبدیل شود، باید پرسید سهم داستان و کیفیت هنری در این میان چقدر است.
کد مطلب 7013782
-
برنامههای هفته بسیج با محور خدمترسانی و جهاد تبیین برگزار میشود
-
محرومان هفته ۱۳ لیگ برتر فوتبال؛ مربی پرسپولیس غایب بازی با پیکان
-
از خارک تا خرمآباد؛ نامزدی هشت اثر در جشنواره تئاتر کودک و نوجوان
-
وزش باد شدید و بارشهای پراکنده در راه همدان
-
قاچاقچی سیبزمینی در مریوان ۱۵ میلیارد ریال جریمه شد
-
شرکت توزیع برق تهران درگذشت مرجع عالیقدر شیعه را تسلیت گفت
-
تذکر به انبارهای متخلف بافق برای ثبت اطلاعات کالا در سامانه جامع
-
وزیر اشاد: تئاتر مقاومت باید مجالی برای تأمل در احوال امروز باشد
-
جلسه نقد و بررسی کتاب «نگهبان درخت زیتون»در زنجان برگزار میشود
-
مسکو: اروپا درصدد وادار کردن صربستان به قطع روابط با روسیه است
-
بابلسر میزبان رقابتهای انتخابی تیم ملی کشتی آزاد و فرنگی بزرگسالان
-
آیین بزرگداشت زندهیاد منصور انوری در مشهد برگزار شد
-
حضرت آیت الله وحید خراسانی به ملکوت اعلی پیوست
-
تداوم شکست تجهیزات پیشرفته سنتکام در برابر جنگ الکترونیک سپاه
-
تهدید قالیباف در واکنش به زمینهسازی برای حمله به سدهای ایران
-
ونس: اجازه نمی دهیم جنگ با ایران به تعهد نظامی بلند مدت تبدیل شود
-
روایت زندگی آیتالله وحیدخراسانی؛ فقیهی اثرگذار در تاریخ حوزه شیعه
-
نمونه کمپ کشتی ایران در دنیا نیست؛ در شلوغترین وزن کشتی جهان هستم!
-
فرماندار مشهد: ۱۸ تن زعفران خشک در مشهد تولید شد
-
حمله پهپادی به مقر گروههای جداییطلب در شمال عراق
-
روزنامههای ورزشی سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵
- گرمی، پلتفرم سرمایهگذاری فلزات گرانبها
- فروش بیمه
- هدایای تبلیغاتی تهران سارنگ
- امداد خودرو
- لاین نوری
- خرید طلای آب شده
- شماتیک برد موبایل
- نظافت و آشپزی در منزل
- جواهری جواد
- خرید دوچرخه برقی
- قیمت ایمپلنت
- تشک مواج سلولی
- قیمت میلگرد سیادن ابهر
- تلفن گویا و سانترال ابری
- وکیل آنلاین
- ایمپلنت اصفهان
- خرید اپل ایدی
- کلینیک ترک اعتیاد تهران
- دوربین مداربسته
- جراح بینی تهران
- جراح بینی در تهران
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه

