فندق اشکورات در آستانه بحران بیولوژیک؛ طغیان آفت جبران پذیر نیست

رشت- شیوع گسترده و خاموش آفت کرم سفیدریشه در باغات فندق اشکورات گیلان، زنگ خطری جدی برای قطب تولید فندق کشور به صدا درآورده که طغیان این آفت جبران پذیر نیست.

خبرگزاری مهر، گروه استان ها: فندق اشکورات، این گنجینه سبز در دل کوهپایه های شرقی گیلان، سالهاست که نه تنها سفره معیشت هزاران باغدار را تأمین می کند، بلکه نام گیلان را به عنوان قطب تولید فندق کشور در نقشه کشاورزی ایران تثبیت کرده است.

اما این روزها، زنگ خطری جدی بر فراز این باغات به صدا درآمده؛ خطری به نام «کرم سفید ریشه». آفتی که بی سر و صدا و در دل خاک، با تغذیه از ریشه های درختان فندق باعث خشکیدگی تدریجی شاخه ها شده و این خسارت چنان با علائم کم آبی یا بیماری های قارچی شباهت دارد که باغدار اغلب دیر متوجه معضل اصلی می شود.

تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی های مؤثر و مدیریت های نامناسب باغداری در یک و نیم دهه اخیر، بستر را برای طغیان این آفت چندساله فراهم کرده است.

به گونه ای که کارشناسان می گویند اکنون زمان اقدام قاطع عملی و علمی بهنگام و گسترده فرا رسیده و اگر روش های سنتی و پراکنده فعلی ادامه یابند، نه تنها خسارت امسال، بلکه جمعیت انبوه آفت برای سال های آینده و تکرار نسل ذخیره خواهد شد.

آنچه این بحران را پیچیده تر می کند، تعدد و پراکندگی باغات فندق در مناطق کوهستانی اشکورات، دشواری دسترسی و هزینه های بالای اجرای و اثربخشی پایین روش های معمول مبارزه است.

در چنین شرایطی، اکتفا به توصیه های فنی قدیمی، نه پاسخگو است و نه مقرون به صرفه.

بر همین اساس خبرگزاری مهر در گفتگویی تفصیلی با محمود هوشیارفرد، عضو هیئت علمی و رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی مرکز تحقیقات کشاورزی استان گیلان چالش های پیش رو و راهکارهای نوینی که می توانند آینده فندق اشکورات را نجات دهند، مورد واکاوی قرار داده است.

*آقای هوشیارفرد، وضعیت فعلی شیوع کرم سفیدریشه در باغات اشکورات را چگونه ارزیابی می کنید؟

متأسفانه طی سال های اخیر، گزارش های میدانی نشان از افزایش چشمگیر جمعیت حشرات کامل و لاروهای با سنین مختلف این آفت در عمق خاک باغات دارد. موضوع نگران کننده این است که خسارت اصلی در عمق زمین و ناحیه نفوذ و گسترش ریشه رخ می دهد؛ لاروها با تغذیه از ریشه ها و قطع جریان آب و مواد غذایی باعث زردی و خشک شدن تدریجی شاخه ها و سرشاخه ها می شوند.

باغداران معمولاً وقتی متوجه حضور آفت می شوند که شاخه ها در حال خشک شدن هستند، دیگر دیر شده و ریشه ها پوسیده و یا تا مرز نابودی پیش رفته اند. واقعیت این است چنانچه طرح و برنامه مدون مدیریتی نداشته باشیم و اقدام مؤثری انجام ندهیم، سال های آینده با تراکم چندبرابری جمعیت آفت روبه رو خواهیم شد که جبران خسارت ها بسیار دشوارتر است.

*چرا روش های متداول مبارزه با این آفت در منطقه اشکورات کارایی لازم را ندارند؟

اولاً، چرخه زندگی این آفت طولانی است (یک نسل تا ۳ سال طول می کشد) و بخش اعظم آن در عمق خاک سپری می شود، بنابراین سمپاشی های شاخ و برگ تأثیری ندارند.
ثانیاً، عمده باغات اشکورات در نواحی شیبدار و بصورت پراکنده واقع شده اند و دسترسی به بسیاری از نقاط آلوده یا اقدامات مبارزه ای به راحتی ممکن نیست. در حالی که، آنها کانون های آلودگی هستند.

ثالثاً، علائم خسارت آن با کم آبی، کمبود عناصر غذایی یا بیماری های قارچی شباهت زیادی دارد، به همین دلیل بسیاری از باغداران اشتباهاً به دنبال رفع تشنگی یا کوددهی می روند، در حالی که آفت اصلی از ریشه تغذیه می کند. این سه عامل دست به دست هم داده تا اثربخشی روشهای سنتی به شدت کاهش یابد.

*شما بر استفاده از روش های تلفیقی و فناوری های نوین تأکید دارید. دقیقاً چه راهکارهایی را پیشنهاد می کنید؟

بله، دیگر نمی توان با یک نسخه واحد و سنتی پیش رفت و محدودیت هایی برای کنترل شیمیایی وجود دارد. ما علاوه بر همکاری و مشارکت باغداران نیازمند یک بسته مدیریت تلفیقی (IPM) متناسب با شرایط خاص اشکورات برای مدیریت جمعیت آفت هستیم تا کاهش حداکثری خسارت را در سال های آینده شاهد باشیم. این بسته مدیریتی جدید شامل چند محور است:

پایش و مدیریت هوشمند: استفاده از تله های نوری هوشمند و فناوری فرمون گذاری برای شکار و رصد دقیق زمان ظهور حشرات کامل و پیش بینی دوره تخم گذاری. زیرا، شکار حشرات بالغ چرخه تخمگذاری و شروع نسل جدید آفت را قطع می کند.

کنترل بیولوژیک: کاربرد نماتدهای شکارگر، قارچ های بیمارگر حشرات (مانندBeauveria و Metarhizium) و استرین های خاص باکتری که می توانند لاروها را در خاک آلوده و از بین ببرند بدون آن که به محیط زیست آسیب زده شود.

کشاورزی دقیق و هوش مصنوعی: به کارگیری پهپادهای مجهز به دوربین های چند طیفی یا نصب سنسورهای رطوبت و سلامت ریشه در خاک برای شناسایی و تعیین نقشه نقاط آلودگی و اتخاذ روش کنترل کانونی.

نانو آفت کش ها: استفاده از فرمولاسیون های نانوکپسول یا نانوامولسیون که نفوذپذیری بیشتر، دقیق و هدفمند به محل فعالیت لاروها در خاک دارند و با دُز بسیار پایین، رهاسازی کنترل شده، سمیت هدفمند، و به دلیل تجزیه پذیری سمیت کمتر برای محیط زیست، اثر بیشتری روی لاروها می گذارند.البته، با وجود تمام مزایا، موانعی نیز در راه استفاده گسترده از نانوآفتکش ها برای کرم سفید ریشه وجود دارند.

*نقش مسئولان و دستگاه های اجرایی را در این میان چگونه می بینید؟

متأسفانه تا امروز منابع مالی و فنی کافی به این حوزه تخصیص نیافته، در حالی که مراکز تحقیقاتی با وجود کمبود امکانات، توانسته اند تا ۳۰ درصد مشکلات آفات و بیماری ها را حل کنند؛ اما همین مقدار هم نشان میدهد که ظرفیت علمی برای رفع کامل معضل وجود دارد، فقط نیاز به حمایت جدی دارد.

صیانت از فندق اشکورات فقط وظیفه باغدار نیست؛ یک دغدغه استانی و ملی است. متأسفانه تاکنون «ظلم زیادی» در حق این عرصه ارزشمند شده است. انتظار می رود استانداری، جهاد کشاورزی، مراکز تحقیقاتی و حتی شرکت های دانش بنیان پای کار بیایند و با تخصیص اعتبارات ویژه، طرحهای پایش و کنترل را به صورت پایلوت در چند باغ نمونه اجرا کنند. زیرا، امروز ما در باغات فندق علاوه بر کرم سفید ریشه با آفات چوبخوار، پوستخوار و قطعاً در آینده به دلیل تداوم گرما و خشکسالی ها با آفات و بیماری های جدید و نوظهوری نیز مواجه خواهیم شد.

لذا، نباید منتظر بمانیم تا بحران همه گیری بیماریها یا طغیان آفات فرا برسد؛ باید هم اکنون با همکاری میان بخشی، الگوهای عملیاتی و علمی را دانسته و به باغداران آموزش دهیم و تسهیلات لازم برای تهیه نهاده های بیولوژیک و تجهیزات هوشمند فراهم کنیم.

*سخن پایانی شما برای باغداران اشکورات چیست؟

این آفت قابل کنترل است، مشروط به اینکه اقدامات را از امروز و با مشارکت جمعی شروع کنند. هر باغداری که امسال خاک باغ خود را بررسی کند، لاروها را شناسایی کند و با راهنمایی کارشناسان، حداقل از یک روش فیزیکی، مکانیکی و یا شیمیایی ایمن استفاده کند، در حقیقت برای آینده تمام باغات منطقه سرمایه گذاری کرده است. مدیریت تلفیقی، به کار تیمی، مستمر و بهنگام نیاز دارد، نه کار مقطعی. باور کنیم که حفاظت از فندق اشکورات، حفاظت از هویت کشاورزی گیلان است.

کد مطلب 6897003