روایتی با این مضمون که «علمای امت من همچون انبیای بنیاسرائیلاند» یا در برخی نقلها «برتر از انبیای بنیاسرائیل هستند»، سالهاست محل پرسش و بحث است؛ روایتی که در نگاه نخست، مقایسهای میان جایگاه عالمان دین و پیامبران الهی را مطرح میکند. اما مقصود از «علما» در این حدیث چه کسانی هستند و منظور از «انبیای بنیاسرائیل» کدام دسته از پیامبران است؟ مرحوم کاشفالغطاء در پاسخ به این پرسش، با تفکیک میان ائمه(ع)، فقهای شیعه و مراتب مختلف انبیا، تلاش کرده است معنای این روایت را روشن کند.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، بررسی جایگاه معرفتی علمای اسلام نشان میدهد که منزلت علمی آنان، از آن جهت اهمیت مییابد که دانش خود را از سرچشمههای علم الهی، یعنی قرآن کریم و معارف پیامبر خاتم(ص)، دریافت کردهاند؛ منابعی که از جامعیت و شرافت ویژهای برخوردارند و در مقایسه با شرایع پیشین، جایگاهی برتر دارند.
بنابر روایت حوزه، بازخوانی دیدگاه فقیه برجسته شیعه، مرحوم کاشفالغطاء، درباره روایت مربوط به برتری علمای امت نشان میدهد که مقایسه جایگاه عالمان دین با انبیای بنیاسرائیل، ناظر به مسئولیت مهم آنان در ترویج و پاسداری از شریعت و همچنین زنده نگه داشتن ارزشهای توحیدی در جامعه است.
پرسش:
در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است: «علمای امت من افضل از انبیای بنیاسرائیل هستند». مقصود از این حدیث چیست و آیا این روایت از اعتبار برخوردار است؟
پاسخ:
با توجه به اینکه فضیلت و جایگاه علما به علم آنان ارتباط دارد و عالمان دینی دانش خود را از قرآن کریم، پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) فراگرفتهاند، میتوان گفت سرچشمه علمی آنان از منابعی است که نسبت به منابع و شرایع پیشین از جایگاه والاتری برخوردار است. قرآن کریم و پیامبر اسلام(ص) نیز بر اساس آموزههای اسلامی، نسبت به پیامبران گذشته دارای برتری هستند. از این رو، در تبیین این دیدگاه، میتوان برتری رتبه علمی عالمان دینی نسبت به پیامبران گذشته را از جهت منبع و سرچشمه علم آنان توضیح داد.
این حدیث در بیشتر منابع روایی با این عبارت نقل شده است: «علماء امتی کانبیاء بنی اسرائیل»؛ یعنی «علمای امت من همچون انبیای بنیاسرائیل هستند». این روایت در آثاری همچون «بحارالانوار» و «غوالی اللئالی» نیز نقل شده است. با این حال، در برخی موارد، عبارت «علماء امتی افضل من انبیاء بنی اسرائیل» نیز برای آن ذکر شده است.
برای تبیین مضمون روایت، میتوان دو احتمال را در نظر گرفت. اگر منظور از «علما» گروهی خاص باشد، مقصود میتواند ائمه معصومین(ع) باشد. بر اساس این برداشت، معنای روایت روشنتر خواهد بود؛ زیرا ائمه(ع) از نور و علم پیامبر خاتم(ص) بهرهمند هستند و پیامبر اسلام(ص) نیز اشرف و برترین پیامبران الهی به شمار میرود.
اما اگر مراد از «علما»، عالمان و فقهای دینی باشد، باز هم میتوان مضمون روایت را از منظر منبع علم آنان تبیین کرد. عالمان دین، دانش و معرفت خود را از قرآن، پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) دریافت میکنند و این منابع، نسبت به پیامبران و شرایع پیشین از منزلت بالاتری برخوردارند. بنابراین، بر اساس این تفسیر، فضیلت و رتبه علمی علمای دینی با توجه به سرچشمه دانش آنان قابل توضیح است.
در همین زمینه، از مرحوم کاشفالغطاء درباره مقصود از «علما» در روایت «علماء امتی کانبیاء بنی اسرائیل» پرسش شده است که آیا منظور از علما، ائمه(ع) هستند یا علمای شیعه؟ همچنین پرسیده شده که آیا مقصود از «انبیا» در این روایت، پیامبران اولوالعزم و صاحبان شریعت است یا پیامبران دیگری که صاحب کتاب و شریعت مستقل نبودهاند؟
کاشفالغطاء در پاسخ، میان این دو احتمال تفکیک قائل شده است. به بیان وی، اگر علما را شامل ائمه(ع) نیز بدانیم، در مقابل، مقصود از انبیا نیز بهصورت عام در نظر گرفته میشود و تنها به پیامبران اولوالعزم اختصاص نخواهد داشت. اما اگر مصداق علما را فقط فقهای شیعه بدانیم، در این صورت مراد از انبیا، پیامبران غیرصاحب شریعت خواهد بود.
بنابراین، فهم این روایت نیازمند توجه همزمان به دو موضوع است؛ نخست، اینکه عنوان «علما» در روایت به چه کسانی اطلاق شده و دوم، اینکه مقصود از «انبیا» کدام دسته از پیامبران الهی است. بر اساس توضیح مرحوم کاشفالغطاء، نمیتوان بدون در نظر گرفتن این تفکیک، روایت را بهصورت مطلق درباره همه علما و همه پیامبران تفسیر کرد.
منبع: پرسمان دانشگاهیان
کد مطلب 2280586
-
راز یک روایت بحثبرانگیز؛ چرا علمای امت با انبیای بنیاسرائیل مقایسه شدهاند؟
-
چرا قرآن اینقدر بر حفظ آبروی انسان تأکید دارد؟ راز کرامت انسان در آیات الهی
-
احیای دین در عصر ظهور؛ چرا اسلامِ مهدوی برای مردم «تازه» خواهد بود؟
-
از یک نگاه تا یک آسیب اجتماعی؛ چرا سبک زندگی اسلامی بر حفظ حیا تأکید دارد؟
-
دست پنهان در پشت هر نبوغ؛ چگونه امنیت روانی مادرانه موتور محرک یادگیری عمیق میشود؟