چند ماه است که جنگلهایی بسیار گسترده در کشورهای گوناگون در حال سوختن است. در آمریکا، امسال بیش از دوونیم میلیون هکتار جنگل دچار آتشسوزی شده، در انتاریوی کانادا فقط در ماه جولای حدود نهصد مورد آتشسوزی بزرگ در جنگلها رخ داده، در اسپانیا برآوردها حاکی از آن است که فقط امسال حدود یکصدوپنجاه هزار هکتار جنگل سوخته است.
در این آتشسوزیها دهها هزار جانور کشته شدهاند، و صدها هزار انسان ناچار به ترک خانههای خود شدهاند. آمارها حکایت از این دارند که در فاصلهی ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۳ مرگومیر در آتشسوزیهای آمریکا از ۳۴۲۸ تن به ۴۳۷۱ تن رسیده یعنی ۲۷ درصد رشد داشته است. از ژانویهی ۲۰۲۵ فقط در کالیفرنیا حدود چهارصد تن بر اثر آتشسوزیها جان باختهاند. در مورد تلفات غیرمستقیم، تخمین زدهاند که دود ناشی از آتشسوزی پهنههای طبیعی در هر سال موجب مرگ دهها هزار انسان میشود.
جز اندکشمار پژوهشگرانِ سرسپرده و پولبگیر از شرکتهای نفتی یا سیاستمداران ضداجتماع، تقریباً همهی دانشمندان حوزههای اقلیمشناسی و زیستبومشناسی و رشتههای مربوطِ دیگر، سالها است که میگویند مصرف سوختهای فسیلی عامل اول در تولید گازهای گلخانهای و گرم شدن زمین است. اما شرکتهای بزرگ نفتی و دولتها همچنان به استخراج نفت و گاز و زغالسنگ، نهتنها به روش های قدیمی، بلکه با روشهای مخربتر شکافت پوستهی زمین (fracking oil) و استخراج نفتِ شنی (shale oil) مشغولاند.
جنگ و تولید جنگافزار و استخدام و جابجایی نیروهای نظامی، یکی از بزرگترین عاملها در افزایش مصرف سوخت و تولید گازهای گلخانهای در جهان است. اما بخش بدتر ماجرا این است که جنگ برای شرکتهای نفتی فرصت خوبی است تا تولید را افزایش دهند و قیمتها را بالا ببرند و سود خود را بیشتر کنند. برای نمونه یادآور میشوم که اگر یک نفر از زمان تولد عیسی مسیح روزانه سیزده هزار دلار کنار میگذاشت، تا به امروز به اندازهی سود سه ماه اخیر شرکت شِل به دست نیاورده بود! این سودهای نجومی در کنار فارغ بودن شرکتها از مالیاتهای تصاعدی که زمینهی آن را دولتهای نولیبرال و نظم سرمایهداری تجاوزگر فراهم ساخته، اشتهای غولهای نفتی را تحریک و امکان پرداخت هزینهی آلودهسازی از سوی آلودهکنندگان را به صفر نزدیک کرده است. این چرخه، مانع سرمایهگذاریِ کافی برای مراقبت از جنگلها یا احیای جنگلها و مراتعِ آسیبدیده میشود.
اثر دیگر جنگ، تأثیر منفی سیاستهای تحریم است؛ مردم کشورهای تحریمشده، بسیاری از فرصتهای شغلی خود را از دست میدهند و در معیشت دچار سختی میشوند. این وضعیت موجب تشدید بهرهکشی از منابع طبیعی بهطور کلی، و در جنگلها سبب افزایش قاچاق چوب و بیشتر شدن چرای دام و دیگر شکلهای بهرهبرداری ناپایدار میشود. در چنین شرایط، فرصتطلبانِ قانونشکن هم در غارت داراییهای طبیعی همگانی گستاختر میشوند. در کشورهایی که «دولت بیاقتدار» دارند، این بهرهکشیها و ضمیمه کردن جنگل و مرتع سوخته به زمین شخصی صورت گستردهتری دارد.
در کشورهای صنعتی پیشرفته هم شرکتهای انبوهسازی از این که جنگ سبب انحراف افکار عمومی از مسایل محیط زیستی میشود، و به این علت که سوختن پهنههای طبیعی امکان شهرکسازی و خصوصیسازی را فراهم میکند، طرفدار درگیریهای نظامی، بهویژه از نوع درازمدت و حالتهای نه جنگ نه صلح هستند. جنگ روسیه و اوکراین برای این دولتها فرصتی ساخت تا خدمات تأمین اجتماعی را کاهش دهند، مهاجرستیزی را دامن بزنند، قیمتها را بالا ببرند، و اولویتهای محیط زیستی را کنار بگذارند. یک مورد از آسیب جنگ به جنگلهای اروپایی این که هواپیماها و بالگردهای ویژهی مهار آتشسوزی که اسپانیا از روسیه خریده بود، به علت تحریمهای اعمالشده بر ضد روسیه از داشتن لوازم یدکی، و کاربرانِ آن از آموزشهای لازم محروم مانده و در آتشسوزیهای چند ماه اخیر بیاستفاده ماندهاند.
در ایران، جنگ سبب شده که قانونگریزی در زمینهی محیط زیست و منابع طبیعی و شانه خالی کردنِ مأموران حفاظت از برخورد با متخلفان افزایش یابد. ماهها است که جنگلهای ارزشمند زاگرس گرفتار آتشسوزی است، اما در رسانههای دولتی تقریباً هیچ خبری در این زمینه منتشر نمیشود… چرا که اولویت حفظ منابع بیننسلی را کنار نهادهاند.
۴۷۴۷
کد مطلب 2262630
-
جنگ و جنگلها
-
وحدت واقعی میان شیعه و سنی چگونه ایجاد می شود؟