یاد خدا در آموزه‌های اسلامی به زمان خاصی محدود نمی‌شود؛ بااین‌حال، قرآن کریم و روایات اهل‌بیت(ع) بر برخی ساعت‌های شبانه‌روز، روزهای ویژه سال و موقعیت‌های حساس زندگی تأکید بیشتری دارند. از سحرگاهان و شب‌های جمعه تا لحظه تصمیم‌گیری، داوری، آغاز کار و حتی غذا خوردن، ذکر الهی فرصتی برای تقویت حضور قلب، آرامش درونی و حرکت در مسیر بندگی است.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پاسخ به سؤالِ یک پرسشگر از مرکز ملی پاسخگوئی به سوالات دینی ارائه شده است:
یاد خدا؛ پیوند همیشگی انسان با سرچشمه آرامش
یاد خدا یکی از ارکان زندگی معنوی مؤمن و راهی برای پیوند قلب با سرچشمه کمال و آرامش است. اگرچه ذکر الهی به زمان یا مکان مشخصی اختصاص ندارد و انسان مؤمن می‌تواند در همه لحظات زندگی به یاد پروردگار باشد، قرآن کریم و سخنان پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) بر برخی زمان‌ها و موقعیت‌ها تأکید ویژه‌ای دارند.
بررسی آموزه‌های دینی نشان می‌دهد که می‌توان زمان‌های توصیه‌شده برای ذکر را در دو گروه دسته‌بندی کرد: نخست، اوقات فضیلت‌مندی که به دلیل ویژگی‌های خاص خود برای یاد خدا اهمیت بیشتری دارند و دوم، موقعیت‌هایی در جریان زندگی که توجه به پروردگار در آن‌ها می‌تواند راهنمای رفتار انسان و عاملی برای تقویت ایمان و خودکنترلی باشد.
بخش نخست: زمان‌های برتر برای یاد خدا
این بخش به زمان‌هایی اختصاص دارد که بر اساس آیات قرآن و روایات، برای ذکر و توجه به پروردگار فضیلت ویژه‌ای دارند.
۱. بامدادان و شامگاهان؛ آغاز و پایان روز با یاد خدا
صبحگاهان و شامگاهان از جمله زمان‌هایی هستند که در متون دینی بر اهمیت ذکر الهی در آن‌ها تأکید شده است. خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید:
«وَاصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاهِ وَالْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ»؛ (۱)
«با کسانی که صبح و شام پروردگارشان را می‌خوانند و خشنودی او را می‌طلبند، خود را شکیبا و همراه نگه دار.»
پیامبر اکرم(ص) نیز در حدیثی قدسی، بر یاد خدا پس از نماز صبح و نماز عصر تأکید کرده‌اند:
«یَا ابْنَ آدَمَ اذْکُرْنِی بَعْدَ الْفَجْرِ سَاعَهً وَاذْکُرْنِی بَعْدَ الْعَصْرِ سَاعَهً أَکْفِکَ مَا أَهَمَّکَ»؛ (۲)
«ای فرزند آدم، یک ساعت پس از نماز صبح مرا یاد کن و یک ساعت پس از نماز عصر نیز به یاد من باش تا آنچه تو را نگران و مشغول کرده است، کفایت کنم.»
در این روایت، منظور از عصر، زمان پس از نماز عصر است؛ همان‌گونه که در بخش نخست روایت نیز به زمان پس از نماز صبح اشاره شده است. بنابراین، آغاز روز و ساعات پایانی روز از فرصت‌های مناسب برای توجه به خداوند به شمار می‌روند.
در روایتی دیگر، امام باقر(ع) این دو بازه زمانی را از اوقات غفلت و زمان فعالیت سپاهیان ابلیس معرفی کرده‌اند و از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که در این ساعات، خدا را فراوان یاد کنید و فرزندان خود را نیز در پناه الهی قرار دهید. (۳)
۲. دل شب و سحرگاهان؛ فرصتی برای خلوت با پروردگار
شب‌زنده‌داری و بیداری در ساعات پایانی شب، در فرهنگ اسلامی جایگاهی ویژه دارد. خلوت شبانه فرصتی برای دور شدن از مشغله‌های روزمره، توجه عمیق‌تر به خداوند و تقویت ارتباط معنوی با اوست.
امیرالمؤمنین علی(ع) در بیان ارزش این عبادت می‌فرمایند:
«أَفْضَلُ الْعِبَادَهِ سَهَرُ الْعُیُونِ بِذِکْرِ اللَّهِ»؛ (۴)
«برترین عبادت، شب‌زنده‌داری همراه با یاد خداوند سبحان است.»
همچنین امام باقر(ع)، برخاستن در دل شب و یاد خداوند را از راه‌های دستیابی به نیکی و زدودن خطاها معرفی کرده‌اند. (۵)
بر این اساس، سحرگاهان را می‌توان از فرصت‌های ارزشمند برای مناجات، استغفار و ذکر دانست؛ زمانی که انسان می‌تواند با آرامش بیشتری به بازنگری در رفتار خود و تقویت پیوند قلبی با پروردگار بپردازد.
۳. روز جمعه؛ فرصتی ویژه برای عبادت و ذکر
روز جمعه در آموزه‌های اسلامی از جایگاه برجسته‌ای برخوردار است و مؤمنان به بهره‌گیری معنوی از این روز سفارش شده‌اند. قرآن کریم با تأکید بر اهمیت یاد خدا در روز جمعه می‌فرماید:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِیَ لِلصَّلَاهِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَهِ فَاسْعَوْا إِلَی ذِکْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَیْعَ ذَلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ»؛ (۶)
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هنگامی که برای نماز روز جمعه ندا داده می‌شود، به سوی یاد خدا بشتابید و خریدوفروش را رها کنید؛ این برای شما بهتر است، اگر بدانید.»
بر اساس این آیه، نماز جمعه از مصادیق برجسته ذکر الهی است و اهمیت توجه به پروردگار در این روز تا آنجا است که مؤمنان هنگام فرا رسیدن نماز جمعه به ترک دادوستد و شتافتن به سوی عبادت فراخوانده می‌شوند.
در روایتی از امام صادق(ع) نیز بر فراوانی ذکر و درود بر پیامبر(ص) در شب و روز جمعه تأکید شده است:
«إِنَّ لِلَّهِ تَعَالَی کَرَائِمَ فِی عِبَادِهِ خَصَّهُمْ بِهَا فِی کُلِّ لَیْلَهِ جُمُعَهٍ وَیَوْمِ الْجُمُعَهِ فَأَکْثِرُوا فِیهِمَا مِنَ التَّهْلِیلِ وَالتَّسْبِیحِ وَالثَّنَاءِ عَلَی اللَّهِ تَعَالَی وَالصَّلَاهِ عَلَی النَّبِیِّ»؛ (۷)
«خداوند متعال کرامت‌هایی برای بندگان خود قرار داده است که در هر شب و روز جمعه به آنان اختصاص می‌دهد؛ پس در این دو زمان، تهلیل و تسبیح را فراوان بگویید، خداوند را بسیار بستایید و بر پیامبر درود بفرستید.»
۴. ماه مبارک رمضان؛ ماهی برای گسترش ذکر و بندگی
ماه مبارک رمضان، به‌عنوان ماه روزه‌داری، عبادت و انس با قرآن، فرصت مناسبی برای تقویت ارتباط معنوی با خداوند است. در این ماه، مؤمنان به افزایش ذکر و توجه به صفات الهی سفارش شده‌اند.
پیامبر اکرم(ص) در روایتی درباره اهمیت ذکر در ماه رمضان می‌فرمایند:
«رَمَضَانُ شَهْرُ اللَّهِ تَبَارَکَ وَتَعَالَی اسْتَکْثِرُوا فِیهِ مِنَ التَّهْلِیلِ وَالتَّکْبِیرِ وَالتَّحْمِیدِ وَالتَّمْجِیدِ وَالتَّسْبِیحِ»؛ (۸)
«رمضان، ماه خداوند تبارک‌وتعالی است. در این ماه، تهلیل، تکبیر، تحمید، تمجید و تسبیح خداوند را بسیار به‌جا آورید.»
تهلیل، گفتن «لا إله إلّا الله»، تکبیر، گفتن «الله أکبر»، تحمید، گفتن «الحمدلله» و تسبیح، گفتن «سبحان‌الله» است. تداوم این اذکار می‌تواند زمینه توجه بیشتر به خداوند و تقویت روحیه بندگی را فراهم کند.
۵. دهه نخست ذی‌حجه و ایام تشریق؛ روزهایی برای یاد خدا
دهه نخست ماه ذی‌حجه و ایام مرتبط با مناسک حج نیز از زمان‌هایی هستند که در آموزه‌های دینی بر ذکر الهی در آن‌ها تأکید شده است.
قرآن کریم می‌فرماید:
«وَاذْکُرُوا اللَّهَ فِی أَیَّامٍ مَعْدُودَاتٍ»؛ (۹)
«و خدا را در روزهایی معین یاد کنید.»
در تفسیر این آیه، از ایام تشریق به‌عنوان یکی از مصادیق روزهای معین یاد شده است. این ایام با مناسک حج و جلوه‌های گوناگون بندگی همراه‌اند و فرصتی برای افزایش توجه به پروردگار به شمار می‌روند.
## بخش دوم: موقعیت‌های ویژه برای یاد خدا در زندگی روزمره
توصیه‌های دینی درباره ذکر تنها به زمان‌های مشخص شبانه‌روز یا روزهای خاص سال محدود نیست. در بسیاری از موقعیت‌های زندگی نیز بر یاد خدا تأکید شده است؛ به‌ویژه در لحظاتی که رفتار، تصمیم یا واکنش انسان می‌تواند پیامدهای مهمی داشته باشد.
۱. در میدان جهاد و هنگام رویارویی با دشمن
در موقعیت‌های دشوار و هنگام رویارویی با دشمن، استقامت و حفظ روحیه اهمیت فراوانی دارد. قرآن کریم در کنار سفارش به پایداری، مؤمنان را به یاد فراوان خداوند دعوت می‌کند:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا لَقِیتُمْ فِئَهً فَاثْبُتُوا وَاذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیرًا لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ»؛ (۱۰)
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هنگامی که با گروهی روبه‌رو شدید، پایداری کنید و خدا را بسیار یاد کنید، باشد که رستگار شوید.»
امیرالمؤمنین علی(ع) نیز در این زمینه می‌فرمایند:
«إِذَا لَقِیتُمْ عَدُوَّکُمْ فِی الْحَرْبِ فَأَقِلُّوا الْکَلَامَ وَاذْکُرُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَلَا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبَارَ فَتُسْخِطُوا اللَّهَ تَبَارَکَ وَتَعَالَی وَتَسْتَوْجِبُوا غَضَبَهُ»؛ (۱۱)
«هرگاه در جنگ با دشمن روبه‌رو شدید، سخن را کوتاه کنید، خداوند عزوجل را یاد کنید و به دشمن پشت نکنید؛ زیرا با این کار، خداوند تبارک‌وتعالی را به خشم می‌آورید و سزاوار غضب او می‌شوید.»
این آموزه‌ها نشان می‌دهند که یاد خدا در موقعیت‌های دشوار، در کنار پایداری و انجام وظیفه، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
۲. هنگام تصمیم‌گیری، داوری و تقسیم اموال
یکی از موقعیت‌های مهم برای یاد خدا، زمانی است که انسان قصد انجام کاری دارد یا باید درباره دیگران قضاوت کند و حقی را میان افراد تقسیم کند. در چنین شرایطی، توجه به خداوند می‌تواند انسان را به رعایت انصاف و دوری از تصمیم‌های شتاب‌زده یا متأثر از خواسته‌های شخصی متوجه سازد.
پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند:
«اذْکُرِ اللَّهَ عِنْدَ هَمِّکَ إِذَا هَمَمْتَ وَعِنْدَ لِسَانِکَ إِذَا حَکَمْتَ وَعِنْدَ یَدِکَ إِذَا قَسَمْتَ»؛ (۱۲)
«هنگامی که قصد انجام کاری کردی، زمانی که با زبان خود داوری می‌کنی و هنگامی که با دست خود چیزی را تقسیم می‌کنی، خدا را یاد کن.»
این روایت بر ضرورت همراهی یاد خدا با تصمیم‌ها و رفتارهایی تأکید دارد که ممکن است بر حقوق و سرنوشت دیگران اثر بگذارند.
۳. هنگام رعدوبرق و وقوع صاعقه
پدیده‌های طبیعی قدرتمند، مانند رعدوبرق و صاعقه، در آموزه‌های دینی از موقعیت‌هایی هستند که یاد خدا در آن‌ها مورد توجه قرار گرفته است.
امام صادق(ع) می‌فرمایند:
«إِنَّ الصَّاعِقَهَ تُصِیبُ الْمُؤْمِنَ وَالْکَافِرَ وَلَا تُصِیبُ ذَاکِرًا»؛ (۱۳)
«صاعقه به مؤمن و کافر اصابت می‌کند، اما به کسی که یاد خداست، اصابت نمی‌کند.»
این روایت در متن آموزه‌های مربوط به ذکر الهی نقل شده است و بر توجه به خداوند در مواجهه با پدیده‌های هراس‌آور تأکید دارد.
۴. هنگام سخن گفتن و آغاز کارها
زبان و گفتار انسان از مهم‌ترین ابزارهای ارتباطی او هستند و در آموزه‌های اسلامی، مراقبت از زبان و آراستن آن به یاد خدا اهمیت ویژه‌ای دارد.
امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرمایند:
«الْعَاقِلُ مَنْ عَقَلَ لِسَانَهُ إِلَّا عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ»؛ (۱۴)
«خردمند کسی است که زبان خود را جز برای یاد خدا به کار نگیرد.»
همچنین امام سجاد(ع) در دعایی درباره آغاز سخن و درخواست از پروردگار می‌فرمایند:
«اللَّهُمَّ بِذِکْرِکَ أَسْتَفْتِحُ مَقَالِی وَبِشُکْرِکَ أَسْتَنْجِحُ سُؤَالِی»؛ (۱۵)
«خدایا، سخنم را با یاد تو آغاز می‌کنم و با سپاسگزاری از تو، برآورده شدن درخواستم را می‌جویم.»
این توصیه‌ها بر آن دلالت دارند که ذکر الهی می‌تواند در آغاز سخن و فعالیت‌های روزمره، به‌عنوان یادآوری برای جهت‌دهی درست به رفتار و گفتار انسان مورد توجه قرار گیرد.
۵. هنگام غذا خوردن و پیش از خواب
در آموزه‌های اسلامی، یاد خدا به عبادت‌های خاص محدود نیست و رفتارهای روزمره نیز می‌توانند با توجه و سپاسگزاری از پروردگار همراه شوند. غذا خوردن، به‌عنوان بهره‌مندی از نعمت‌های الهی، یکی از این موقعیت‌هاست.
امیرالمؤمنین علی(ع) در این زمینه می‌فرمایند:
«اذْکُرُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ عَلَی الطَّعَامِ وَلَا تَلْغَطُوا فَإِنَّهُ نِعْمَهٌ مِنْ نِعَمِ اللَّهِ وَرِزْقٌ مِنْ رِزْقِهِ یَجِبُ عَلَیْکُمْ فِیهِ شُکْرُهُ وَذِکْرُهُ وَحَمْدُهُ»؛ (۱۶)
«هنگام غذا خوردن، خداوند عزوجل را یاد کنید و ذکر خود را نامفهوم و آشفته بر زبان نیاورید؛ زیرا غذا نعمتی از نعمت‌های خدا و روزی‌ای از روزی‌های اوست و شکر، ذکر و حمد خداوند در برابر آن بر شما لازم است.»
همچنین در روایات، بر یاد خدا هنگام خوابیدن تأکید شده است؛ به‌گونه‌ای که انسان شایسته است با یاد پروردگار، دل و زبان خود را همراه سازد و ذکر خدا را آخرین عهد خویش با دنیا قرار دهد. (۱۷)
۶. هنگام پایان مجلس و برخاستن از جمع
پایان یک گفت‌وگو یا برخاستن از مجلس نیز در سیره پیامبر اکرم(ص) با دعا و طلب آمرزش همراه بوده است.
در روایتی آمده است که پیامبر(ص) هنگامی که سخن خود را به پایان می‌رساندند و قصد برخاستن از مجلس را داشتند، چنین دعا می‌کردند:
«اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَنَا مَا أَخْطَأْنَا وَمَا تَعَمَّدْنَا وَمَا أَسْرَرْنَا وَمَا أَعْلَنَّا وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنَّا»؛ (۱۸)
«خدایا، آنچه را از روی خطا یا عمد، در نهان یا آشکار از ما سر زده است و تو به آن آگاه‌تری، بر ما ببخش.»
این سیره، اهمیت دعا و طلب آمرزش را در موقعیت‌های معمول زندگی یادآوری می‌کند و نشان می‌دهد که پایان یک نشست نیز می‌تواند فرصتی برای بازگشت به یاد خدا باشد.
۷. هنگام شنیدن اذان و همراهی با اذان‌گو
شنیدن اذان، فرصتی برای توجه دوباره به توحید و دعوت به عبادت است. در روایتی نقل شده است که زراره از امام باقر(ع) پرسید هنگام شنیدن اذان چه بگوید. امام(ع) در پاسخ فرمودند:
«اذْکُرِ اللَّهَ مَعَ کُلِّ ذَاکِرٍ»؛ (۱۹)
«با هر یادکننده‌ای، تو نیز خدا را یاد کن.»
این روایت بر همراهی با یادکنندگان خدا تأکید دارد و شنیدن اذان را می‌توان یکی از موقعیت‌های روزمره برای تازه کردن توجه به پروردگار دانست.
جمع‌بندی؛ ذکر خدا در زمان‌های برتر و لحظه‌های حساس زندگی
آیات قرآن کریم و روایات پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) نشان می‌دهند که یاد خدا، هم زمان‌های برتر و مشخصی دارد و هم در موقعیت‌های گوناگون زندگی مورد سفارش قرار گرفته است.
بامدادان و شامگاهان، دل شب و سحرگاهان، روز جمعه، ماه مبارک رمضان و روزهای معین ماه ذی‌حجه، از جمله زمان‌هایی هستند که برای ذکر الهی اهمیت ویژه‌ای دارند. در کنار این اوقات، موقعیت‌هایی مانند میدان جهاد، تصمیم‌گیری و داوری، مواجهه با پدیده‌های طبیعی، آغاز سخن و کار، غذا خوردن، خوابیدن، پایان مجلس و شنیدن اذان نیز در آموزه‌های دینی با یاد خدا پیوند خورده‌اند.
وجه مشترک این سفارش‌ها آن است که ذکر الهی تنها به تکرار واژه‌ها محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند در لحظه‌های حساس، یادآور مسئولیت انسان، زمینه‌ساز توجه بیشتر به پروردگار و عاملی برای مراقبت از رفتار و گفتار باشد.
از این منظر، توجه به زمان‌های فضیلت‌مند ذکر و زنده نگه داشتن یاد خدا در جریان زندگی روزمره، دو مسیر مکمل برای تقویت حضور قلب و استمرار ارتباط معنوی با پروردگار هستند؛ مسیری که در آن، هم خلوت سحرگاهی ارزشمند است و هم تصمیمی که با یاد خدا و رعایت حق دیگران گرفته می‌شود.
پی‌نوشت‌ها و منابع
۱. قرآن کریم، سوره کهف، آیه ۲۸.
۲. طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام، تحقیق حسن الموسوی خرسان، تهران: دارالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق، ج ۲، ص ۱۳۸، ح ۵۳۶.
۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق، ج ۲، ص ۵۲۲، ح ۲.
۴. لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، تصحیح حسین حسنی بیرجندی، قم: دارالحدیث، ۱۳۷۶ش، ص ۱۱۲، ح ۲۴۲۸.
۵. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق، ج ۲، ص ۲۴، ح ۱۵.
۶. قرآن کریم، سوره جمعه، آیه ۹.
۷. فتّال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، قم: انتشارات رضی، ۱۳۷۵، ج ۲، ص ۳۳۳.
۸. اشعری قمی، احمد بن محمد بن عیسی، النوادر، تصحیح مدرسه امام مهدی(عج)، قم: مدرسه الإمام المهدی(عج)، ۱۴۰۸ق، ص ۱۷، ح ۲.
۹. قرآن کریم، سوره بقره، آیه ۲۰۳.
۱۰. قرآن کریم، سوره انفال، آیه ۴۵.
۱۱. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق، ج ۵، ص ۴۲، ح ۵.
۱۲. کراجکی، محمد بن علی، کنز الفوائد، تصحیح عبدالله نعمه، قم: دارالذخائر، ۱۴۱۰ق، ج ۲، ص ۳۱.
۱۳. ابن‌بابویه، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق، ج ۱، ص ۵۴۴، ح ۱۵۱۶.
۱۴. لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، تصحیح حسین حسنی بیرجندی، قم: دارالحدیث، ۱۳۷۶ش، ص ۵۲، ح ۱۳۵۹.
۱۵. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق، ج ۹۱، ص ۱۵۳، ح ۲۲.
۱۶. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ق، ج ۶، ص ۲۹۶، ح ۲۳.
۱۷. منسوب به امام جعفر صادق(ع)، مصباح الشریعة، بیروت: اعلمی، ۱۴۰۰ق، ص ۴۵.
۱۸. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، منیة المرید، تصحیح رضا مختاری، قم: مکتب الإعلام الإسلامی، ۱۴۰۹ق، ص ۲۲۰.
۱۹. ابن‌بابویه، محمد بن علی، علل الشرائع، قم: کتاب‌فروشی داوری، ۱۳۸۵ش، ج ۱، ص ۲۸۴، ح ۳.
کد مطلب 2285805
-
بهترین زمان برای یاد خدا کدام است؟ از خلوت سحرگاهی تا لحظه‌های سرنوشت‌ساز زندگی
-
حقیقت انسان به روح اوست؛ زن و مرد در انسانیت تفاوتی ندارند
-
چرا نباید آینده را از منجمان و پیشگوها پرسید؟ هشدار امام علی(ع) در نهج‌البلاغه
-
راز تاریک دعانویس‌ها؛ چرا قربانی اول طلسم، خودِ شما هستید؟
-
آیا بازپرداخت مبلغی بیشتر از قرض حرام است؟ پاسخ فقهی آیت‌الله مکارم شیرازی