ممکن است اعضای خانواده ساعتها کنار هم بنشینند، اما هرکدام در دنیای گوشی خودشان باشند؛ حضوری که فقط جسمی است و جایی برای گفتوگو، صمیمیت و خاطرهسازی باقی نمیگذارد. مسئله امروز خانوادهها فقط «استفاده از موبایل» نیست؛ بحران اصلی، از دست رفتن توجه کامل به یکدیگر است.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، دورهمیهای خانوادگی زمانی فرصتی برای گفتوگو، شوخی، بازی و ساختن خاطرات مشترک بود، اما امروز حضور اعضای خانواده در کنار یکدیگر لزوماً به معنای ارتباط واقعی آنها نیست. گاهی همه دور یک میز نشستهاند، اما توجه هرکدام در صفحه تلفن همراهشان جریان دارد. مسئله اصلی خانوادههای امروز صرفاً کمبود ارتباط نیست، بلکه کمبود «توجه کامل» است؛ موضوعی که استفاده نادرست از موبایل میتواند آن را تشدید کند.
چرا موبایل جای خاطرهسازی خانوادگی را گرفته است؟
بنابر روایت ایسنا، گوهریسنا انزانی در گفتوگویی درباره تغییر شکل تعاملات خانوادگی اظهار کرد: در گذشته افراد فقط به یکدیگر متصل نبودند، بلکه واقعاً در کنار هم حضور داشتند، با هم شوخی میکردند و لحظات مشترکی میساختند. این تعاملها زمینه ارتباط قویتر، مشارکت بیشتر، همدلی و همصحبتی را فراهم میکرد.
وی افزود: صمیمیت در گفتوگوها و حضور چند نسل در کنار یکدیگر، به فرزندان فرصت میداد زندگی را از نزدیک تجربه کنند و احساس تعلق به خانواده در آنها شکل بگیرد. امروز نمیتوان فناوری را از زندگی حذف کرد، اما باید مراقب بود تلفن همراه و شبکههای اجتماعی جای گفتوگو، بازی، خاطرهسازی، حضور عاطفی و صمیمیت را نگیرد.
وقتی جسم در جمع است اما ذهن جای دیگری
یکی از چالشهای جدی امروز را «غیبت ذهنی در عین حضور فیزیکی» است؛ وضعیتی که فرد از نظر جسمی در جمع خانواده حضور دارد، اما ذهن و توجه او درگیر فضای دیگری است. تلفن همراه این شرایط را سادهتر کرده، چراکه مغز انسان نسبت به محرکهای تازه مانند پیام، اعلان و صدای زنگ واکنش سریع نشان میدهد و همین محرکها میتوانند توجه فرد را از گفتوگو جدا کنند.
از سوی دیگر، عادت به ارتباطهای کوتاه و پیوسته در فضای دیجیتال باعث شده تحمل یک گفتوگوی طولانی برای برخی افراد دشوارتر شود. در گذشته، سکوتی که در یک جمع ایجاد میشد میتوانست شروع یک گفتوگو یا بازی باشد، اما امروز گوشی این امکان را فراهم کرده که فرد به محض احساس سکوت یا بیحوصلگی، به دنیای دیجیتال پناه ببرد.
وی با اشاره به تصور نادرست «چندوظیفهگی» گفت توجه عمیق به این سادگی قابل تقسیم نیست و استفاده همزمان از گوشی و حضور در جمع، میتواند مشارکت روانی فرد را کاهش دهد.
زمانی که اعضای خانواده در کنار یکدیگر نشستهاند، اما هرکدام با افراد یا گروههای خارج از جمع در ارتباط هستند، در واقع فقط حضور فیزیکی آنها حفظ شده است. چنین رفتاری تماس چشمی و صمیمیت را نیز کاهش میدهد.
نگاه کردن به صفحه گوشی هنگام صحبت فرد مقابل، میتواند این پیام را منتقل کند که حضور او اهمیت کافی ندارد؛ پیامی که ممکن است در طرف مقابل احساس طردشدگی و بیارزشی ایجاد کند.
البته به گفته این روانشناس، خود موبایل را نمیتوان عامل انزوا دانست و آنچه اهمیت دارد نحوه استفاده از آن است. تماس تصویری با عزیزانی که از خانواده دور هستند، میتواند به حفظ ارتباط کمک کند، اما چککردن گوشی هنگام صرف غذا یا در جریان دورهمی خانوادگی، کیفیت رابطه و صمیمیت را کاهش میدهد.
انزانی معتقد است برای بازگرداندن ارتباط احساسی، لازم نیست فناوری را کنار بگذاریم؛ بلکه بهتر است در زمان دورهمیها برای مدتی گوشی را کنار بگذاریم و توجه خود را دوباره به کسانی بدهیم که در کنارمان حضور دارند.
آیا گوشی نشانه وجود فاصله عاطفی در خانواده است؟
این پرسش که آیا استفاده مداوم اعضای خانواده از تلفن همراه در جمع میتواند نشانه فاصلههای عاطفی پنهان باشد نیز مطرح است.
انزانی در پاسخ به این پرسش گفت استفاده مداوم از گوشی به تنهایی نمیتواند چنین تشخیصی را ثابت کند و تنها یک نشانه قابل بررسی است. پشت این رفتار ممکن است دلایل مختلفی وجود داشته باشد؛ از فرار از یک گفتوگوی ناخوشایند گرفته تا تعارض، احساس ناامنی در گفتوگوهای خانوادگی، کمبود صمیمیت، نیاز به حریم شخصی، عادت و وابستگی به گوشی یا تلاش برای جبران ارتباطات بیرونی.
نوجوان یا بزرگسال ممکن است بخش قابل توجهی از روابط اجتماعی خود را در فضای آنلاین تجربه کند و به همین دلیل حتی هنگام حضور در جمع خانواده نیز به ارتباطات مجازی خود ادامه دهد.
اما اگر استفاده از گوشی با نشانههای دیگری همراه باشد، احتمال وجود فاصله عاطفی میان اعضای خانواده بیشتر میشود. برای مثال، وقتی اعضای خانواده دیگر مسائل مهم خود را با یکدیگر مطرح نمیکنند، گفتوگوها بیشتر به دستور دادن، انتقاد کردن یا مسائل روزمره محدود شده است، سکوت در جمع سنگین و آزاردهنده میشود و تلاش برای گفتوگو نیز با بیتوجهی روبهرو میشود.
در چنین شرایطی، ممکن است اعضای خانواده از نظر فیزیکی کنار هم باشند، اما دیگر تجربه مشترک و صمیمیت مشترکی نداشته باشند.
در این وضعیت، گوشی لزوماً علت اصلی نیست، بلکه میتواند مانند یک مسکن یا پناهگاه عمل کند؛ یعنی فرد با پناه بردن به آن تلاش میکند احساس آرامش بیشتری داشته باشد.
چرا گفتن «گوشی را کنار بگذار» مشکل را حل نمیکند؟
برخورد مستقیم و صرفاً گفتن «گوشی را کنار بگذار» راهحل مسئله نیست. سؤال مهمتر این است که چرا فرد برای تحمل حضور در کنار اعضای خانواده به گوشی نیاز پیدا کرده است.
وی توضیح داد: باید از خودمان بپرسیم چه اتفاقی افتاده که برای کنار هم بودن، لازم است گوشی در دستمان باشد تا بتوانیم فضای جمع را تحمل کنیم؟
گوشی در برخی خانوادهها میتواند به دیواری میان اعضا تبدیل شود، اما همیشه چنین نقشی ندارد. گاهی تلفن همراه تنها پردهای است که فاصلهای را که از قبل در روابط وجود داشته، نمایان میکند؛ یعنی استفاده از گوشی میتواند ضعف فضای عاطفی خانواده را آشکارتر کند.
وقتی موبایل به پناهگاه روانی تبدیل میشود
انزانی همچنین غرقشدن در گوشی هنگام دید و بازدیدها را گاهی راهی برای فرار از اضطراب تعاملات حضوری یا نتیجه جذابنبودن گفتوگوهای خانوادگی دانست.
حضور در جمع برای برخی افراد، بهخصوص افراد درونگرا، میتواند با فشار روانی همراه باشد. این افراد ممکن است برای اینکه مورد قضاوت قرار نگیرند یا وارد بحثهایی نشوند که در آنها احساس راحتی ندارند، کمتر صحبت کنند.
در چنین شرایطی، موبایل میتواند نقش یک پناهگاه روانی را ایفا کند؛ فرد هنگام ناراحتی یا اضطراب به گوشی مراجعه میکند تا برای مدتی از موقعیت اجتماعی ناخوشایند فاصله بگیرد.
گاهی نیز گوشی مانند یک سپر عمل میکند و به فرد کمک میکند کمتر در معرض تماس چشمی یا گفتوگو با کسی قرار بگیرد که تمایلی به ارتباط با او ندارد.
وقتی گفتوگوهای خانوادگی دیگر جذاب نیستند
همه دلایل استفاده از موبایل در جمع خانوادگی به اضطراب اجتماعی مربوط نمیشود. گاهی خود موضوعات گفتوگو جذابیت کافی ندارند. تکراریشدن بحثها، انتقاد از سبک زندگی، مقایسه افراد، مسائل مالی یا پرسشهای شخصی میتواند باعث شود فرد فضای دیجیتال را که خودش انتخاب میکند، به تعامل حضوری ترجیح دهد.
در چنین شرایطی، موبایل تنها عامل حواسپرتی نیست، بلکه به رقیبی برای تعامل خانوادگی با کیفیت پایین تبدیل میشود.
انزانی در پایان تأکید کرد که برای حل این مسئله باید کیفیت و امنیت روابط خانوادگی افزایش پیدا کند. بنابراین به جای اینکه فقط از فرد بپرسیم «چرا گوشی را کنار نمیگذاری؟»، بهتر است سؤال عمیقتری مطرح کنیم: چه چیزی باعث شده فرد حضور همراه با گوشی را به حضور در جمع خانواده ترجیح دهد یا آن را برای خود جذابتر بداند؟
کد مطلب 2273296
-
این عادت ساده، خاطرههای خانوادگی را میدزدد!
-
هشدار تکاندهنده امام علی(ع) درباره فقر؛ مبادا کار به اینجا برسد!
-
نسخهای که معادلات «طبالنبی» را تغییر داد؛ مؤلف واقعی این کتاب کهن چه کسی است؟
-
فلسفه حجاب؛ چرا اسلام بر پوشش و عفاف تأکید دارد؟
-
هشدار به والدین؛ این رفتارهای نوجوان لزوماً نشانه بیشفعالی نیست
-
فلسفه حجاب؛ چرا اسلام بر پوشش و عفاف تأکید دارد؟