در دیدار صبح پنجشنبه در پکن در حالی که به نظر میرسید ترامپ بیشتر کلیشهای صحبت میکند، شی جینپینگ نسبت به احتمال درگیری هشدار داد. رهبران ایالات متحده و جمهوری خلق چین در پکن دیدار کردند.
تضاد شدید در لحن؛ از افتخار تا درگیری
به نوشته خبرگزاری آسوشیتدپرس، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، صبح پنجشنبه از سفر خود به پکن استفاده کرد تا به همتای چینی خود، شی جینپینگ، بگوید: «دوستی با شما افتخار بزرگی است»، در حالی که همتای چینیاش در مورد اجتناب از درگیری احتمالی بین دو کشور هشدار داده بود.
این تضاد شدید در لحن، نشان میدهد که رهبران دو کشور چقدر در مورد مسائل حساس از جمله جنگ در ایران، اختلافات تجاری و رابطه واشنگتن با تایوان از هم فاصله دارند – و نشان میدهد که نشستهای ترامپ و شی احتمالاً بیشتر جنبه تشریفاتی و نمادین خواهد داشت تا پیشرفتهای بزرگ.
تله توسیدید؛ هشدار نسبت به بروز درگیری
این نشست پشت درهای بسته برگزار شد، اما شی در طول آن به ترامپ گفت که اگر تایوان به خوبی مدیریت شود، روابط ایالات متحده و چین «از ثبات کلی برخوردار خواهد شد». شی گفت، در غیر این صورت، دو کشور در معرض «درگیری و حتی جنگ قرار میگیرند و کل روابط را در معرض خطر بزرگی قرار میدهند.»
این پس از سخنان افتتاحیه عمومی در تالار بزرگ خلق بود، جایی که سخنان ترامپ آکنده از کلیشه بود و درباره شی گفت: «شما رهبر بزرگی هستید. گاهی اوقات مردم دوست ندارند من این را بگویم، اما به هر حال این را میگویم، چون حقیقت دارد.» ترامپ قبل از اینکه وعده بدهد «رابطه بین چین و ایالات متحده بهتر از همیشه خواهد بود»، گفت: «افتخار میکنم که با شما هستم. افتخار میکنم که دوست شما هستم.»
شی در سخنان افتتاحیه خود لحنی تیرهتر داشت و ابراز امیدواری کرد که ایالات متحده و چین بتوانند از درگیری جلوگیری کنند و گفت تاریخ و جهان میپرسند «آیا دو کشور میتوانند از «تله توسیدید» عبور کنند و مدل جدیدی برای روابط بین قدرتهای بزرگ ایجاد کنند؟» رهبر چین از اصطلاحی رایج در مطالعات سیاست خارجی استفاده کرد و به این ایده اشاره داشت که وقتی یک قدرت نوظهور تهدید به جایگزینی یک قدرت مستقر میکند، نتیجه اغلب جنگ است.
شی گفت: «همکاری به نفع هر دو طرف است، در حالی که رویارویی به هر دو آسیب میرساند. دو کشور باید شریک باشند نه رقیب، با هم به موفقیت دست یابند و رفاه مشترک را دنبال کنند و مسیر درستی را برای روابط کشورهای بزرگ در دوران جدید ترسیم کنند.» شی جین پینگ پیش از این هم در رابطه با روابط ایالات متحده و چین، از اوایل سال ۲۰۱۴، به «تله توسیدید» اشاره کرده بود. رهبر چین این اصطلاح را در پیامهای خود به جو بایدن، رئیس جمهور سابق آمریکا، در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴ گنجانده بود. با این حال، اشاره او به این اصطلاح در آغاز سفر ترامپ با خوشبینی قابل توجه بود.
مراسم استقبال مفصل
این اظهارات پس از استقبال گسترده از ترامپ در خارج از تالار بزرگ خلق – ساختمانی باشکوه در میدان تیانآنمن که محل مجلس قانونگذاری چین است – ایراد شد. توپها با غرش به استقبال و خوشامدگویی پرداختند و یک گروه موسیقی «پرچم پرستاره» و سرود ملی چین را نواختند.
این تالار دارای پلههای غولپیکر با فرش قرمز و محوطههای وسیعی از سنگ مرمر بود که سربازان پرچمهای بزرگ آمریکا و چین را در آن آویزان کرده بودند. دانشآموزان مدرسهای با لباسهای روشن، در حالی که دو رهبر از کنارشان عبور میکردند، به رقص و شادی میپرداختند. در حالی که دختران گل تکان میدادند و پسران پرچمهای آمریکا و چین را برافراشتند، دو رهبر از کنارشان میپریدند. قرار است رئیسجمهور ایالات متحده از معبد بهشت – یک مجموعه مذهبی مربوط به قرن پانزدهم که نماد رابطه بین آسمان و زمین است – بازدید کند. ترامپ و شی همچنین در یک ضیافت دولتی شرکت خواهند کرد.
کاخ سفید تاکید داشته که ترامپ بدون توجه به اطمینان قبلی از نتایج، راهی این سفر نشده – و این نشان میدهد که ممکن است اعلامیههایی در مورد تجارت، از جمله تعهد چین برای خرید سویا، گوشت گاو و هواپیما از ایالات متحده، در راه باشد. مقامات دولت ترامپ همچنین میخواهند برای ایجاد یک هیئت تجاری با چین برای رسیدگی به اختلافات تجاری بین کشورها تلاش کنند. اما هیچ یک از طرفین هنوز جزئیات مشخصی در مورد آنچه ممکن است از این سفر سه روزه حاصل شود، ارائه نکردهاند، آن هم در زمانی که روابط اقتصادی نزدیک پکن با ایران میتواند مسائل را پیچیده کند.
پرسشهای اقتصادی همچنان مطرح است
سفر ترامپ در حالی صورت میگیرد که ایران همچنان بر دستور کار داخلی او تسلط دارد و داغ شدن فصل انتخابات در آمریکا، نگرانیهایی را در مورد چشمانداز تضعیف اقتصاد ایالات متحده ایجاد میکند. جنگ ایالات متحده و اسرائیل در ایران منجر به بسته شدن عملی تنگه هرمز، سرگردانی تانکرهای نفت و گاز طبیعی و افزایش قیمت انرژی شده است که رشد اقتصادی جهانی را تهدید میکند.
گذراندن این همه وقت با شی جینپینگ، زمان کافی برای بحثهای بالقوه دشوار، در مورد ایران و تجارت، و همچنین تایوان و یک توافق احتمالی سهجانبه در مورد تسلیحات هستهای با حضور واشنگتن، پکن و روسیه، فراهم میکند. اما پیشرفت در این زمینهها، ممکن است فراتر از خوشامدگوییها دستنیافتنی باشد.
در واشنگتن، سیاستهای جنگی پیچیدهتر شده است. جمهوریخواهان سنا دوباره قانون دموکراتها برای توقف خصومتها در ایران را رد کردند – اما سناتور جمهوریخواه آلاسکا، لیزا مورکوفسکی، از موضع حزب خود عدول کرد و به سومین جمهوریخواهی تبدیل شد که علیه ادامه جنگ رأی داد.
چین بزرگترین خریدار نفت ایران است و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، در مصاحبهای با شان هانیتی از فاکس نیوز گفت که ترامپ از پکن برای اعمال نفوذ خود بر ایران حمایت خواهد کرد و خاطرنشان کرد که مقامات دولت تأکید خواهند کرد که "اقتصادها به دلیل بحران تنگه در حال فروپاشی هستند" که به این معنی است که مصرفکنندگان "محصولات چینی کمتری میخرند." روبیو در مورد مقامات چینی گفت: "بنابراین به نفع آنهاست که این موضوع را حل کنند. ما امیدواریم که آنها را متقاعد کنیم که نقش فعالتری در بازداشتن ایران از آنچه اکنون انجام میدهند و سعی میکنند در خلیج فارس انجام دهند، ایفا کنند."
این با ترامپ در تضاد بود، که پیشنهادهایی مبنی بر اینکه شی جین پینگ را برای انجام اقدامات بیشتر برای فشار آوردن به ایران برای باز کردن تنگه هرمز تحت فشار قرار خواهد داد، کماهمیت جلوه داد. رئیس جمهور آمریکا همچنین میگوید فشار بر اقتصاد ایالات متحده، در حالی که او در بحبوحه یک آتشبس شکننده با ایران مذاکره میکند، خواستههای ایالات متحده را به خطر نمیاندازد. ترامپ هنگام ترک کاخ سفید در پاسخ به این سوال که آیا ثبات مالی آمریکاییهای عادی در مذاکرات ایران نقش دارد، پاسخ داد: «حتی ذرهای هم مهم نیست.» ترامپ گفت: «من به وضعیت مالی آمریکاییها فکر نمیکنم. من به یک چیز فکر میکنم: ما نمیتوانیم اجازه دهیم ایران سلاح هستهای داشته باشد.» و سپس اظهار داشت که «هر آمریکایی» چنین موضعی را «درک میکند».
با این حال، پیامهای متناقضی نیز در مورد تورم و جنگ آشکار بود، زیرا جی دی ونس، معاون رئیس جمهور، سخنان ترامپ مبنی بر اینکه اقتصاد ایالات متحده عامل مهمی در تلاش برای حل و فصل بحران ایران نیست، را رد کرد. ونس در مورد اظهارات ترامپ گفت: «من فکر میکنم این تحریف گفتههای رئیس جمهور است.»
باورنکردنی؟
مذاکرات تجاری و تایوان میتواند بحثبرانگیز باشد. با توجه به اینکه چین از برنامههای ایالات متحده برای فروش سلاح به این جزیره خودمختار که دولت چین آن را بخشی از قلمرو خود میداند، ناراضی است، وضعیت تایوان اهمیت زیادی پیدا میکند. دولت ترامپ یک بسته تسلیحاتی ۱۱ میلیارد دلاری برای تایوان تصویب کرده است، اما هنوز اجرای آن را آغاز نکرده است. ترامپ همچنین نسبت به تایوان دوگانگی بیشتری نشان داده است – رویکردی که سوالاتی را در مورد اینکه آیا او ممکن است برای کاهش حمایت از دموکراسی این جزیره آماده باشد، مطرح میکند.
تایوان همچنین تولیدکننده پیشرو تراشه در جهان است که اجزای ضروری برای توسعه هوش مصنوعی را تولید میکند. ترامپ به دنبال تقویت معاملات تجاری با تایوان بوده که میتواند تولید تراشه در ایالات متحده را تحریک کند. ترامپ شخصاً با جنسن هوانگ از انویدیا تماس گرفت تا از او دعوت کند تا در طول توقف سوختگیری در آلاسکا در مسیر پکن، سوار هواپیمای ایر فورس وان شود. او یکی از اعضای گروه بزرگی از مدیران عامل از بخشهای فناوری، دفاع، امور مالی و کشاورزی است که بخشی از این هیئت هستند.
ایالات متحده و چین سال گذشته به یک آتشبس تجاری دست یافتند که تهدیدهای هر طرف برای اعمال تعرفههای سنگین علیه طرف دیگر را فرو نشاند. کاخ سفید میگوید که مذاکرات و منافع مشترکی برای تمدید این توافقنامه وجود داشته، هرچند مشخص نیست که آیا چنین اعلامیهای میتواند در طول سفر ترامپ اعلام شود یا خیر. ایلان ماسک، مدیر اسپیسایکس، که ماهها به دولت ترامپ در کاهش نیروی کار فدرال کمک کرده بود، پس از ترک جلسه شی-ترامپ در تالار بزرگ خلق، آنچه اتفاق افتاد را «فوقالعاده» خواند و گفت که «نکات خوب زیادی» در آن وجود دارد. هوانگ هم گفت که «آقای شی و رئیس جمهور ترامپ باورنکردنی بودند.»
سه T کلیدی؛ وقتی زمین بازی عوض میشود
در همین شرایط، استیون جیانگ، خبرنگار سیانان در پکن نوشت، همزمان با دیدار ترامپ با شی در پکن، تمرکز روابط ایالات متحده و چین از مسائل سیاسی و حقوق بشر به نگرانیهای اقتصادی مانند تعرفهها و فناوری تغییر یافته است.
چین تحت رهبری شی در بحبوحه اقدامات سیاست خارجی ترامپ، از جمله جنگ با ایران، نفوذ اقتصادی و ژئوپلیتیکی خود را افزایش داده است. در حالی که ترامپ این مذاکرات را فرصتی برای برجسته کردن «دستاوردها» پیش از انتخابات میداند، انتظار میرود شی بدون تغییر رویههای تجاری ساختاری، به اولویتبندی دستاوردهای استراتژیک و اقتصادی چین ادامه دهد. زمان نیز به نفع شی است، زیرا او احتمالاً در کنگره حزب کمونیست ۲۰۲۷، چهارمین دوره رهبری خود را تضمین خواهد کرد.
جیانگ متذکر شده که زمانی در اواخر دهه ۱۹۹۰ به عنوان یک روزنامهنگار جوان شروع به پوشش روابط ایالات متحده و چین کرده، نقاط اختلاف بین دو کشور، به ویژه در مورد جلسات سطح بالا، اغلب به عنوان سه T خلاصه میشدند: تیانآنمن، تبت و تایوان. دو مورد اول به ترتیب به سرکوب معترضان طرفدار دموکراسی در سال ۱۹۸۹ و منطقه هیمالیایی تحت کنترل پکن که زمانی توسط دالایی لاما تبعیدی اداره میشد، اشاره داشتند – هر دو به سابقه حقوق بشر چین مرتبط هستند.
اما وقتی به آخرین مذاکرات دوجانبه سطح بالا در پکن نگاهی سریع میاندازیم، زمین بازی به شکل محسوسی تغییر یافته است: تقریباً یک دهه از آخرین سفر ترامپ میگذرد – جو بایدن در دوران ریاست جمهوری خود هرگز به چین نیامد – و مضامین چنین اجلاسهایی به گونهای تغییر کرده است که شاهد ظهور سه T متفاوت از موارد اصلی در صدر دستور کار هستیم: تعرفهها، فناوری و تایوان (با اضافه شدن تهران به عنوان چهارمین مورد T این بار). در واقع، در حالی که تایوان – جزیره دموکراسی که پکن آن را متعلق به خود میداند – از دیدگاه چین همچنان در "مهمترین" دسته قرار دارد، سایر اولویتها از مسائل مبتنی بر ارزشها به تجارت و اقتصاد تغییر یافتهاند.
از ارزش به تجارت؛ ترامپ ملتساز!
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، که زمانی منتقد پرشور سابقه حقوق بشری چین بود و به دلیل موضع خود توسط پکن تحریم شده بود، به عنوان دیپلمات ارشد آمریکا در این موضوع بسیار ساکتتر شده است. در عوض، وزیری که رهبری هدایت مهمترین روابط دوجانبه جهان را بر عهده دارد، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، بوده که پیش از اجلاس پکن با همتای چینی خود در سئول دیدار کرد.
این پویایی دگرگونشده زمانی شکل میگیرد که شی، قدرتمندترین رهبر کمونیست چین از زمان مرگ مائو تسهتونگ در پنج دهه پیش، همچنان به تحکیم سلطه خود بر تمام جنبههای کشور ادامه میدهد و اقتصاد و ارتش کشورش را با اراده سیاسی نامحدود و منابع دولتی – که از ویژگیهای بارز یک سیستم تکحزبی است – تغییر شکل میدهد.
اما چشمانداز ژئوپلیتیکی جهانی که امروزه روابط ایالات متحده و چین در آن قرار دارد، تا حد زیادی نتیجه اقدامات خود ترامپ نیز هست، که بسیاری معتقدند به نفع پکن تغییر کرده است. این روند در دوره اول ریاست جمهوری او آغاز شد، اما از زمان بازگشت او به کاخ سفید در اوایل سال ۲۰۲۵ تشدید شده است. در حال حاضر، ترامپ ممکن است به سختی بتواند لقب خود را در رسانههای اجتماعی چین تغییر دهد: "ترامپ ملتساز" – یک کنایه نه چندان ظریف به توانایی ادعایی او در تقویت چین در صحنه جهانی از طریق اقداماتش.
با برهم زدن هنجارهای تجاری بینالمللی و اتحادهای امنیتی چند دههای – و البته آغاز جنگی با ایران که به نظر میرسد تقریباً به نفع هیچکس نبوده – بسیاری معتقدند که ترامپ نه تنها از نظر استراتژیک، بلکه از نظر اخلاقی نیز به چین کمک کرده است. رهبران دشمنان و متحدان ایالات متحده به طور یکسان برای تقویت یا اصلاح روابط با چین به پکن هجوم میآورند، در حالی که همانطور که در چندین نظرسنجی اخیر نشان داده شده، افکار عمومی در سراسر جهان – حتی در آمریکایی – به چینِ شی روی خوش نشان میدهند. مردم چین، که با پیامهای رسمی و پوشش رسانههای دولتی در مورد هرج و مرج و اختلافاتی که ترامپ در داخل و خارج از کشور ایجاد کرده است، بمباران شدهاند، به نظر میرسد که بیشتر متقاعد شدهاند که ایالات متحده یک امپراتوری رو به زوال است که مصمم به متوقف کردن ظهور چین است.
شاید کلیشهای باشد که بگوییم هر زمان که ایالات متحده در باتلاق دیگری در خاورمیانه یا هر جایی خارج از منطقه هند و اقیانوس آرام گرفتار شود، چین سود میبرد. اما کلیشهها پایههای واقعی دارند: جنگ ایران تمرکز و منابع ایالات متحده را منحرف کرده است – به ویژه در زمانی که چین عرضه جهانی عناصر کمیاب، که برای تولید سلاح ضروری هستند، را کنترل میکند، مهمات آن را به پایان رسانده است.
زمان به نفع شی است
با توجه به اینکه قیمت نفت همچنان در نوسان است، ذخایر چین و مهمتر از آن، چرخش زودهنگام و شدید این کشور به سمت انرژیهای سبز، آن را در برابر آشفتگی کوتاهمدت بهتر از اکثر کشورها محافظت میکند. و این ماجرا میتواند به قدرت چانهزنی در میز مذاکره تبدیل شود، زیرا ترامپ تقریباً مطمئنا از شی جینپینگ میخواهد اقدامات بیشتری برای فشار بر ایران انجام دهد.
گذشته از تأثیر محاصره تنگه هرمز، چین در واقع با موانع اقتصادی دیگری روبرو است – از جنگهای قیمتی خود-شکستخورده در بخشهای تولیدی و خدماتی گرفته تا مصرف داخلی به شدت ضعیف و اشتغال جوانان. با در نظر گرفتن بحران جمعیتی که با نرخ پایین زاد و ولد مشخص میشود، ممکن است دستان شی بسته به نظر برسد – اما او هنوز هم میتواند به راحتی میلیاردها دلار برای خرید محصولات کشاورزی آمریکایی و جتهای بوئینگ هزینه کند تا ترامپ بتواند «دستاوردهای» نشست را پیش از انتخابات میاندورهای ایالات متحده تبلیغ کند.
چیزی که شی به آن دست نخواهد زد، هر چیز ساختاری است – دقیقاً همان چیزی که واشنگتن مدتهاست ادعا میکند به پکن مزایای تجاری ناعادلانه میدهد. علیرغم کنترلهای صادراتی ایالات متحده، چین در جبهههای مختلف پیشرفتهای چشمگیری داشته است – بخشی به دلیل سیستم از بالا به پایینش که تضمین میکند سیاست و پول به جایی که شی میخواهد هدایت شود، بخشی هم به دلیل اقدامات ترامپ (به عنوان مثال، کاهش بودجه تحقیقاتی باعث کاهش استقبال از ایالات متحده و بازگشت استعدادهای چینی شده که زمانی در آزمایشگاهها و شرکتهای آمریکایی کار میکردند).
چه خودروهای برقی چینی و چه رباتهای انساننما، در زیر تمام ویدیوها از ماشینهای شبیه بتموبیل و رباتهای رقصنده، یک حرکت استوار به سمت وابستگی کمتر به سوختهای فسیلی در مواجهه با تغییرات اقلیمی (و شوکهای نفتی ناشی از جنگ) و نیروی کار خودکار برای مقابله با کاهش نیروی کار، نهفته است.
ترامپ دوست دارد به دوستی خود با شی ببالد، اما این مرد قدرتمند چینی به عنوان فردی احساساتی شناخته نمیشود، زیرا از زمان به قدرت رسیدن بیش از یک دهه پیش، تعداد زیادی از دستیاران و متحدان قدیمی خود را اخراج کرده است – اخیراً ژنرال ارشد خود را که دوست دوران کودکیاش بود، در میان پاکسازی گسترده ارتش ۲ میلیون نفری، برکنار کرد. با این حال، حتی با احتساب نقصهایی که با سیستم همراه است و تصمیمات او که برخی از ناظران چین را نگران کرده است، زمان به نفع شی است. وقتی حزب کمونیست حاکم کنگره ملی بعدی خود را در پاییز ۲۰۲۷ برگزار کند، انتظار میرود که او برای چهارمین دوره متوالی، بیسابقه، ریاست جمهوری را بر عهده بگیرد. او ۷۴ ساله خواهد بود – و هنوز از ترامپ دوم یا بایدن هنگام روی کار آمدنشان جوانتر است.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.